ABD, Çin ile arasındaki ticari ateşkese rağmen Alibaba, Baidu, BYD ve NIO gibi Çinli dev teknoloji ve otomotiv şirketlerini 'orduya yardım eden şirketler' listesine dahil etti. Bu adım, iki ülke arasındaki ticaret savaşlarının yeniden alevlenebileceği endişelerini beraberinde getirdi. ABD Savunma Bakanlığı tarafından yayımlanan ve doğrudan yaptırım içermeyen bu liste, ABD ordusunun söz konusu şirketlerle ticaret yapmasını yasaklıyor. Pekin yönetimi ve listede yer alan firmalar, hukuki yollara başvurma dahil sert tepki gösterdi.
Listeye eklenen şirketler ve etkileri
ABD Savunma Bakanlığı'nın güncellediği listede Alibaba Group, teknoloji şirketi Baidu, elektrikli araç üreticileri BYD ve NIO'nun yanı sıra çeşitli savunma ve teknoloji firmaları yer aldı. Bu şirketler, ABD'nin ulusal güvenliğine tehdit oluşturduğu gerekçesiyle 'Orduya Yardım Eden Çin Askeri Şirketleri' (CCMC) listesine eklendi. Doğrudan yaptırım içermese de bu liste, ABD'li yatırımcıların bu şirketlere yatırım yapmasını kısıtlayan bir başka düzenleme ile ilişkilendirilebiliyor. Uzmanlar, özellikle BYD ve NIO gibi büyüme potansiyeli yüksek firmaların ABD pazarında zorluk yaşayabileceğini belirtiyor.
Pekin ve şirketlerden sert tepki
Çin Dışişleri Bakanlığı, kararı 'temelsiz ve kabul edilemez' olarak nitelendirerek, ABD'yi ticari gerilimi tırmandırmakla suçladı. Açıklamada, 'Bu tür adımlar, iki ülke arasındaki güveni zedeler ve küresel ticarete zarar verir' ifadelerine yer verildi. Alibaba ve BYD gibi şirketler, listeye dahil edilmelerinin haksız olduğunu savunarak hukuki süreç başlatabileceklerini duyurdu. BYD sözcüsü, 'Şirketimiz tamamen sivil amaçlıdır ve herhangi bir askeri bağlantımız bulunmamaktadır' dedi. NIO ise ABD ile iş birliğinin devam edeceğini ancak bu kararın itibar zedelenmesine yol açtığını ifade etti.
Ticaret savaşlarının arka planı
ABD ile Çin arasındaki ticaret savaşları, ilk olarak 2018'de Donald Trump döneminde başlamış, Biden yönetimi döneminde de yer yer devam etmişti. İki ülke, 2023'te tansiyonu düşürmek için bir dizi görüşme yapmış ve kısmi bir ateşkes sağlamıştı. Ancak bu son hamle, ateşkesin kırılgan olduğunu gösteriyor. Uzmanlar, ABD'nin özellikle yapay zeka, yarı iletkenler ve temiz enerji gibi stratejik alanlarda Çin'in ilerlemesini sınırlamaya çalıştığını vurguluyor. BYD ve NIO'nun elektrikli araç sektöründe küresel rakip haline gelmesi, ABD'de endişe yaratıyor.
Küresel piyasalara yansıma
Liste kararı sonrası Alibaba, Baidu, BYD ve NIO hisselerinde düşüş yaşandı. Özellikle Hong Kong ve New York borsalarında işlem gören bu şirketlerin hisseleri, kararın duyulmasının ardından yüzde 2 ila 5 arasında değer kaybetti. Analistler, bu durumun yatırımcı güvenini olumsuz etkilediğini ancak uzun vadede şirketlerin iç pazara yönelerek etkiyi dengeleyebileceğini belirtiyor. Öte yandan, ABD'li şirketlerin de Çin pazarında misilleme riskiyle karşı karşıya olduğu ifade ediliyor.
Bağımsız değerlendirme
ABD'nin bu adımı, iki ülke arasındaki rekabetin askeri boyuta taşındığı algısını güçlendiriyor. Oysa söz konusu şirketlerin çoğu ticari faaliyet yürüten, doğrudan Çin ordusuyla bağlantısı kanıtlanmamış firmalar. Bu durum, ABD'nin ticaret savaşlarını ekonomik alandan güvenlik alanına kaydırdığını gösteriyor. Çin'in buna karşılık olarak benzer kısıtlamalar getirmesi veya Dünya Ticaret Örgütü'ne başvurması olası. Küresel ticaretin geleceği, bu tür adımların çoğalması halinde daha da belirsiz hale gelebilir.
