ABD Başkanı Donald Trump, Kanadalı uçak üreticisi Bombardier'in ürünlerinin artık ABD'de satılmayacağını duyurdu. Karar, Boeing'in Bombardier aleyhine açtığı antidamping davasının ardından geldi ve iki NATO müttefiki arasındaki ticaret gerilimini yeni bir boyuta taşıdı. Trump, yaptığı açıklamada, "Kanadalı uçak firması Bombardier'in ürünleri artık ABD'de satılmayacak" dedi. Bu hamle, Kanada'nın en büyük savunma ve havacılık projelerinden biri olan Bombardier için ciddi bir darbe niteliği taşıyor.
Boeing'in Şikayeti ve Ticaret Bakanlığı Kararı
ABD Ticaret Bakanlığı, Boeing'in şikayeti üzerine Bombardier'in CS100 ve CS300 model uçaklarının ABD pazarına antidampingli fiyatlarla girdiği sonucuna vardı. Bakanlık, Bombardier'in bu uçakları iddia edilen maliyetin altında satarak ABD'li üretici Boeing'e zarar verdiğini belirledi. Bu kapsamda, Bombardier'e yaklaşık %219 oranında antidamping vergisi ve %80 oranında telafi edici vergi olmak üzere toplamda %300'e varan ek vergi getirilmesi önerildi. Nihai kararın ABD Uluslararası Ticaret Komisyonu tarafından verilmesi bekleniyor. Trump'ın açıklaması ise süreci hızlandırarak fiili bir satış yasağı sinyali veriyor.
Kanada'dan Sert Tepki
Kanada hükümeti, karara sert tepki gösterdi. Kanada Başbakanı Justin Trudeau, ülkesinin kendi savunma alımlarında Amerikan şirketlerini dışlayabileceği uyarısında bulundu. Trudeau, "Bombardier'e yönelik bu haksız saldırıyı kabul etmiyoruz. Kanada, kendi çıkarlarını korumak için gerekli adımları atmaktan çekinmeyecektir" ifadelerini kullandı. Kanada'nın, Boeing'in Super Hornet savaş uçakları için planlanan alımını askıya alabileceği ve Lockheed Martin'in F-35 programına katılımını gözden geçirebileceği belirtiliyor. Bu gelişme, iki ülke arasındaki savunma işbirliğini de tehdit ediyor.
Bombardier'in ABD'deki Fabrikası ve İstihdam
Bombardier, ABD'nin Alabama eyaletinde Mobile şehrinde bir montaj hattı işletiyor ve burada yaklaşık 4.000 kişi istihdam ediliyor. Şirket, CS100 uçaklarının gövde ve kanat parçalarını Kuzey İrlanda ve Kanada'da üretip Alabama'da monte ediyor. Getirilen yüksek vergiler, bu fabrikadaki üretimin sürdürülebilirliğini tehlikeye atabilir. Bombardier yönetimi, kararın Alabama'daki işleri ve tedarik zincirini olumsuz etkileyeceğini belirterek, ABD'deki ortaklarıyla birlikte hukuki mücadele başlatacaklarını duyurdu.
Piyasa Etkileri ve Hisse Senedi Dalgalanmaları
Kararın ardından Bombardier hisseleri Toronto Borsası'nda %15'e varan değer kaybı yaşadı. Boeing hisseleri ise New York Borsası'nda hafif yükseliş gösterdi. Ancak analistler, ticaret savaşının uzaması halinde her iki şirketin de olumsuz etkilenebileceğini, zira Boeing'in Kanada'dan önemli parça tedarik ettiğini hatırlatıyor. Kanada'dan yapılan uçak parçalarına misilleme vergileri gelmesi durumunda Boeing'in üretim maliyetlerinin artabileceği öngörülüyor.
Uluslararası Boyut ve NATO İttifakı
ABD ve Kanada, NATO'nun kurucu üyeleri ve en yakın müttefikleri arasında yer alıyor. Ticaret anlaşmazlığının ittifak içi ilişkilere zarar vermesi endişesiyle bazı Avrupalı yetkililer, taraflara itidal çağrısı yaptı. Avrupa Birliği, Kanada'nın yanında durduğunu açıklarken, Almanya ve Fransa'dan da Boeing'e yönelik benzer önlemler alınabileceği sinyalleri geldi. Bu durum, transatlantik ticaret dengelerini de etkileyebilir.
Trump'ın Ticaret Politikası ve 'Amerika Birinci' Yaklaşımı
Trump, göreve geldiğinden bu yana 'Amerika Birinci' politikası çerçevesinde birçok ülkeye karşı ticaret önlemleri aldı. Çin ile başlayan ticaret savaşı, Meksika ve Kanada'ya yönelik yeni tarifelerle genişledi. Son olarak Bombardier kararı, Kanada'ya yönelik ilk somut yaptırım olması bakımından dikkat çekiyor. Trump yönetimi, ABD'li üreticileri korumak için agresif bir ticaret politikası izliyor ve bu politikalar küresel tedarik zincirlerinde bozulmalara yol açıyor.
Uzman Görüşleri: 'Karşılıklı Zarar' Uyarısı
Uluslararası ticaret uzmanları, bu tür kararların uzun vadede her iki ülkeye de zarar vereceğini belirtiyor. Harvard Üniversitesi'nden Prof. Dr. Dani Rodrik, "Korumacılık kısa vadede bazı işleri kurtarabilir, ancak inovasyonu ve rekabeti azaltır. Kanada ve ABD, birbirlerinin en büyük ticaret ortaklarıdır; bu tür hamleler karşılıklı güveni zedeler" değerlendirmesinde bulundu. Öte yandan bazı sektör temsilcileri, kararın Avrupa ve Asya'daki rakiplere avantaj sağlayabileceğini, zira Bombardier'in boşaltacağı pazar payını Airbus ve Embraer'in doldurabileceğini ifade ediyor.
Sonuç ve Beklentiler
Bombardier satış yasağı, ABD-Kanada ilişkilerinde yeni bir gerilim hattı oluşturdu. Kanada'nın misilleme adımları ve Boeing'e yönelik olası yaptırımları yakından takip ediliyor. Önümüzdeki günlerde ABD Uluslararası Ticaret Komisyonu'nun nihai kararı ve Kanada'nın savunma alımlarına dair atacağı adımlar, krizin seyrini belirleyecek. Ticaret savaşının yalnızca iki ülkeyi değil, küresel havacılık sektörünü de derinden etkileyeceği açık. Diplomatik kanalların devreye girmesi ve müzakerelerin başlaması, tansiyonu düşürebilecek en önemli faktör olarak öne çıkıyor.
