ABD'de bir federal yargıç, Alabama eyaletinde bir mahkumun azot gazıyla idam edilmesinin, Anayasa'nın 'acımasız ve olağan dışı cezaları' yasaklayan Sekizinci Ek Maddesi'ni ihlal edeceği gerekçesiyle infazı durdurdu. Karar, ülkede azot gazıyla infazın ilk kez denenmesine yönelik hazırlıklar sürerken geldi. Yargıç R. Austin Huffaker, mahkum Kenneth Eugene Smith'in 25 Ocak 2024'te planlanan idamının, yöntemin bilinmeyen riskleri ve acı çekme olasılığı nedeniyle geçici olarak bloke edildiğini açıkladı.
Azot gazı yöntemi ve hukuki itirazlar
Alabama, 2018 yılında mahkumlara alternatif bir infaz yöntemi olarak azot hipoksisini yasallaştırmıştı. Yöntem, mahkumun yüzüne yerleştirilen bir maske aracılığıyla saf azot gazı solutarak oksijen yoksunluğu nedeniyle ölümü hedefliyor. Ancak insan hakları örgütleri ve hukukçular, bu yöntemin hayvan deneylerinde acı verici olduğunun kanıtlandığını ve ABD Anayasası'na aykırı olduğunu savunuyor. Mahkum Smith'in avukatları, önceki bir idam girişiminde damar yolu bulunamadığı için infazın ertelendiğini, bu kez de benzer bir başarısızlık yaşanabileceğini belirtti. Yargıç Huffaker, yöntemin daha önce hiçbir eyalette uygulanmadığına dikkat çekerek, 'Alabama, bu yöntemin acısız ve hızlı olduğunu kanıtlamakla yükümlüdür' ifadelerini kullandı.
Tartışmaların odağındaki idam yöntemi
Azot gazıyla infaz, ABD'de son yıllarda elektrikli sandalye ve zehirli iğne gibi yöntemlerin tartışılmasıyla gündeme gelmişti. İlaç şirketlerinin idam ilaçlarını satmayı reddetmesi, birçok eyaleti alternatif arayışına itti. Alabama, Oklahoma ve Mississippi, azot gazını onaylayan eyaletler arasında yer alıyor. Ancak insan hakları grupları, bu yöntemin 'tıbbi deney' niteliğinde olduğunu ve mahkumların Anayasal haklarını ihlal ettiğini savunuyor. Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği (ACLU), 'Devlet, bir insanı daha önce hiçbir yerde denenmemiş bir yöntemle öldürmeye çalışıyor. Bu, acımasız ve olağan dışı bir cezadır' açıklamasında bulundu. Karar, idam cezasının kaldırılması yönündeki tartışmaları da yeniden alevlendirdi.
Alabama eyaleti, federal yargıcın kararına itiraz edeceğini duyurdu. Eyalet Başsavcısı Steve Marshall, 'Bu yöntemin anayasaya uygun olduğuna inanıyoruz ve mahkumun adalet önünde hesap vermesini sağlamak için mücadeleye devam edeceğiz' dedi. Öte yandan, Başkan Joe Biden yönetiminin federal idam cezalarına ilişkin moratoryum uyguladığı hatırlatılıyor. Alabama'daki bu dava, eyalet düzeyinde infaz yöntemlerine yönelik hukuki süreçlerin seyrini belirleyebilir.
Uzmanlar, bu kararın diğer eyaletlerde de azot gazıyla idam planlarını etkileyebileceğini belirtiyor. Kararın temyiz aşamasında Yüksek Mahkeme'ye taşınması halinde, bu yöntemin anayasaya uygunluğuyla ilgili emsal bir karar çıkması bekleniyor. Kenneth Eugene Smith'in infazının ertelenmesi, ABD'de idam cezası uygulamalarına ilişkin kamuoyundaki bölünmüşlüğü de gözler önüne seriyor.
