Eskişehir'in Tepebaşı ilçesine bağlı Abbashalimpaşa Mahallesi, 113 yıl önce Balkan Savaşları sırasında göç eden muhacirler tarafından kuruldu. Mahalle, ilk imar planından bugüne dek hiç bozulmamış düzgün sokakları, kare bloklu yerleşim düzeni ve tek bir çıkmaz sokağının bulunmamasıyla adeta bir açık hava müzesi. Öyle ki, mahallenin mimarisi İspanya'nın ünlü Barcelona kentinin ızgaralı planını anımsatıyor. Yerleşime olan yoğun talep, köy sakinlerini yerleşmek isteyenlere "müsaade edilmiyor" dedirtecek noktaya getirdi.
Kuruluştan bugüne değişmeyen plan
1912'de Balkanlar'dan göç eden ailelerce kurulan Abbashalimpaşa, o günkü imar planına sadık kalınarak inşa edildi. Mahalledeki tüm sokaklar birbirini dik kesiyor, hiçbir çıkmaz sokak bulunmuyor. Bu düzen, hem ulaşım kolaylığı sağlıyor hem de mahalleye estetik bir görünüm kazandırıyor. Evler genellikle iki katlı, avlulu ve bahçeli; cumbalı pencereler ve taş duvarlar geleneksel Balkan mimarisini yansıtıyor. Mahalle muhtarı, "Plan ilk günkü gibi duruyor. Bir sokak bile değişmedi. Bu nedenle Türkiye'de başka bir örneği yok" diyor.
Barcelona ile benzerlik tesadüf değil
Barcelona'nın Eixample bölgesindeki ızgara planlı sokak düzeni, Abbashalimpaşa ile büyük benzerlik gösteriyor. Orada olduğu gibi burada da her sokak bir diğerine bağlanıyor, kaybolma ihtimali neredeyse yok. Şehir plancıları, bu düzenin 20. yüzyıl başında modern şehircilik anlayışının bir yansıması olduğunu belirtiyor. Mahalle sakinleri ise bu benzerlikten gurur duyuyor: "Barcelona'da bir hafta kaldım, buradan farkı yok. Bizim sokaklar da aynı mantıkla yapılmış."
Yerleşim talebi yoğun, sıra var
Mahallenin bu eşsiz yapısı, son yıllarda özellikle şehir merkezinden kaçan ailelerin ilgisini çekiyor. Emlakçılar, boş ev bulmanın neredeyse imkânsız olduğunu, satılık ilan çıktığında saatler içinde satıldığını söylüyor. Köy muhtarı, "Günde en az beş aile gelip 'Buraya yerleşmek istiyoruz' diyor. Ama yer yok. Müsaade edemiyoruz" ifadelerini kullanıyor. Mahalle muhtarlığı, talebi yönetmek için bir bekleme listesi oluşturmayı düşünüyor.
Sakin yaşamın sırrı: komşuluk ve huzur
Abbashalimpaşa'da yaşayanlar, mahallenin sadece mimarisiyle değil, sosyal dokusuyla da farklı olduğunu vurguluyor. Komşuluk ilişkileri güçlü, akşamları sokaklarda çocuk sesleri yankılanıyor. Mahallede bir bakkal, bir cami ve bir kahvehane bulunuyor. Çoğu evin bahçesinde meyve ağaçları var; sakinler kendi sebzesini yetiştiriyor. "Şehrin stresinden uzak, ama şehre çok yakınız. Otobüsle yarım saatte merkezdesiniz" diyor bir sakin.
Değerlendirme
Abbashalimpaşa Mahallesi, modern şehircilik ilkelerinin 100 yılı aşkın süredir başarıyla uygulandığı nadir örneklerden. Çıkmaz sokağın olmayışı sadece bir mimari detay değil; aynı zamanda bir yaşam kalitesi göstergesi. Plansız kentleşmenin sıkça tartışıldığı Türkiye'de, bu küçük mahalle, bir plana sadık kalmanın yıllar sonra nasıl bir değer yarattığını gösteriyor. Belki de asıl soru şu: Neden bu kadar az yerleşim yeri böyle bir plana sahip? Abbashalimpaşa'nın cevabı, sürdürülebilir bir yaşam için planın önemi olduğu kadar, onu koruyabilme iradesinde saklı.
