Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, Meta'yı Facebook ve Instagram platformlarında kullanıcıları bağımlılığa yönlendiren tasarım unsurları nedeniyle Dijital Hizmetler Yasası'nı (DSA) ihlal etmekle suçladı. Bugün yapılan açıklamada, özellikle reşit olmayan kullanıcıların korunmasına yönelik önlemlerin yetersiz olduğu vurgulandı. Soruşturma kapsamında, platformların algoritmik akışlarının ve bildirim sistemlerinin kullanıcıları aşırı süre geçirmeye ittiği belirtiliyor. AB, Meta'ya ihlallerin giderilmesi için 30 gün süre tanırken, aksi takdirde küresel cirosunun yüzde 6'sına kadar para cezası uygulanabileceği uyarısında bulundu.
Bağımlılık yapan unsurlar neler?
AB Komisyonu'nun ön bulgularına göre, Meta'nın kullanıcıları platformlarda daha fazla vakit geçirmeye teşvik eden tasarımları DSA'nın risk yönetimi ve kullanıcı güvenliği hükümlerine aykırı. Örneğin, sonsuz kaydırma özelliği ve kişiselleştirilmiş bildirimler, kullanıcıların ekran başında kalma süresini artırıyor. Özellikle genç kullanıcılar üzerinde yapılan araştırmalar, bu tür tasarımların bağımlılık yapıcı etkisini ortaya koyuyor. Komisyon, Meta'nın çocuk koruma mekanizmalarını yetersiz bularak, platformların ergen psikolojisi üzerindeki olumsuz etkilerini azaltacak adımlar atmasını talep ediyor.
Meta'nın yanıtı ve olası yaptırımlar
Meta şirketi, AB'nin suçlamalarına karşı hazırlıklı olduğunu ve DSA'ya tam uyum sağlamak için çalıştıklarını açıkladı. Ancak şirket, algoritmik akışların kullanıcı deneyiminin temel bir parçası olduğunu savunuyor. AB Komisyonu, Meta'nın savunmasını değerlendirdikten sonra kararını verecek. Eğer ihlal tespit edilirse, şirkete yıllık küresel cirosunun yüzde 6'sına kadar idari para cezası kesilebilecek. 2023 verilerine göre Meta'nın cirosu 134 milyar doları aşıyor, bu da cezanın 8 milyar doları bulabileceği anlamına geliyor. Ayrıca Komisyon, Meta'ya her yıl bağımsız denetim yaptırma ve şeffaflık raporları sunma zorunluluğu getirebilir.
Dijital Hizmetler Yasası ve kapsamı
2022'de yürürlüğe giren Dijital Hizmetler Yasası, büyük çevrimiçi platformlara yönelik en kapsamlı düzenlemelerden biri. Yasa, özellikle 45 milyondan fazla kullanıcısı olan platformları hedef alıyor. Facebook ve Instagram, AB'de bu eşiği aştığı için DSA'nın en sıkı kurallarına tabi. Yasa kapsamında platformlar, kullanıcıların maruz kaldığı riskleri değerlendirmek ve bu riskleri azaltmak için önlemler almak zorunda. Çocuk koruma, nefret söylemi, dezenformasyon ve bağımlılık yapıcı tasarımlar bu riskler arasında sayılıyor.
Meta'ya yöneltilen suçlamalar, AB'nin teknoloji şirketlerine karşı uyguladığı sıkı denetimin bir parçası. Daha önce Google, Apple ve TikTok gibi şirketler de benzer soruşturmalarla karşı karşıya kalmıştı. AB Komisyonu, dijital pazarın daha güvenli ve şeffaf olması için bu tür adımları kararlılıkla sürdüreceğini belirtiyor.
Bağımlılık yapan tasarım, yalnızca çocuklar için değil, yetişkin kullanıcılar için de bir risk faktörü. Uzmanlar, sürekli bildirimler ve kişiselleştirilmiş içeriklerin beyindeki ödül merkezini uyararak bağımlılık benzeri davranışlara yol açtığını söylüyor. AB'nin bu girişimi, dijital platformların tasarımında insan psikolojisini gözeten bir yaklaşımın benimsenmesi için önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Meta'nın alacağı önlemler, diğer sosyal medya şirketleri için de emsal teşkil edebilir.
