Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, ABD ile İran arasında varılan anlaşma sonrası yaptığı açıklamada, İran'a uygulanan yaptırımların kaldırılmasının söz konusu olmadığını, sahada gerçek ve somut bir değişim görülmesi gerektiğini ifade etti. Brüksel'de basın mensuplarına konuşan Leyen, İran yönetiminin nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerine ilişkin endişelerini dile getirirken, uluslararası toplumun izleme mekanizmalarını sürdüreceğini vurguladı.
Yaptırımlar sürecek, somut adımlar bekleniyor
Von der Leyen, "Anlaşma umut verici bir adım ancak yaptırımların kaldırılması için İran'ın sahada gerçek değişim göstermesi şart" dedi. AB'nin İran'ın balistik füze programı ve bölgesel istikrarsızlığa yol açan faaliyetleri konusunda net bir tutum sergilediğini hatırlatan Leyen, İran'ın uluslararası yükümlülüklerine tam uyum sağlaması gerektiğinin altını çizdi. Açıklamada, AB'nin Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile iş birliğini artırarak İran'daki nükleer faaliyetlerin denetlenmesine devam edeceği belirtildi.
ABD ile mutabakatın ardından
ABD ve İran arasında geçtiğimiz haftalarda sağlanan mutabakat, taraflar arasında dolaylı müzakerelerin yeniden başlamasının önünü açmıştı. Anlaşma kapsamında İran'ın uranyum zenginleştirme seviyesini düşürmesi karşılığında bazı ekonomik yaptırımların hafifletilmesi öngörülüyor. Ancak AB, bu hafifletmenin kapsamlı olmayacağını ve yalnızca belirli kalemleri kapsadığını savunuyor. Von der Leyen, "İran'ın nükleer silah edinme kapasitesine yönelik endişelerimiz devam ediyor. Bu nedenle yaptırımların tamamen kaldırılması için daha fazla ilerleme kaydedilmesi gerekiyor" diye konuştu.
Bölgesel güvenlik ve insan hakları boyutu
AB liderleri, İran'ın bölgesel politikalarını da yakından izliyor. Özellikle Yemen, Suriye ve Lübnan'daki nüfuz arayışı, AB'nin güvenlik konsepti açısından kırmızı çizgi olarak değerlendiriliyor. Von der Leyen, İran'ın insan hakları ihlalleri ve muhaliflere yönelik baskılarına da dikkat çekerek, bu konuların da yaptırım rejiminin devamında belirleyici faktörler arasında olduğunu söyledi. "AB, İran halkının yanında durmaya devam edecek. Saha değişimi yalnızca nükleer programla sınırlı kalmamalı, siyasi tutukluların serbest bırakılması ve ifade özgürlüğü gibi temel haklar da iyileştirilmelidir" ifadelerini kullandı.
Uluslararası tepkiler ve sonraki adımlar
Von der Leyen'in açıklamalarına uluslararası camiadan farklı tepkiler geldi. İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan, AB'nin tutumunu "gerçekçi olmayan" olarak nitelendirirken, ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Matthew Miller, Washington'un AB'nin yaklaşımını anladığını ve müzakere sürecinde ortak hareket edeceklerini belirtti. Öte yandan Rusya ve Çin, yaptırımların kalkmasından yana tutum sergilerken, bölgedeki İsrail ve Suudi Arabistan gibi ülkeler AB'nin sert tutumunu memnuniyetle karşıladı. Önümüzdeki haftalarda AB Dışişleri Konseyi'nin İran konusunu tekrar ele alması bekleniyor.
İran'la ilgili bu gelişmeler, AB'nin hem kendi güvenliği hem de küresel nükleer silahlanmanın önlenmesi açısından kritik bir dönemeçte olduğunu gösteriyor. Yaptırımların kaldırılması için somut adımlar bekleyen AB'nin, sahada gerçekleşecek dönüşümleri yakından takip edeceği anlaşılıyor.
