Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, ABD ile İran arasında varılan mutabakatın ardından, İran'a yönelik AB yaptırımlarının şimdilik kaldırılmayacağını bildirdi. Von der Leyen, Brüksel'de düzenlediği basın toplantısında, nükleer anlaşma çerçevesinde atılan adımların yaptırımların otomatik olarak sona ermesi anlamına gelmediğini vurguladı.
Yaptırımların sürmesinin gerekçeleri
Von der Leyen, AB'nin İran'a uyguladığı ekonomik kısıtlamaların, ülkenin nükleer programındaki şeffaflık eksikliği ve bölgesel faaliyetleri nedeniyle yürürlükte olduğunu hatırlattı. ABD'nin İran'la yaptığı anlaşmanın, uluslararası toplumun endişelerini tam olarak gidermediğini belirten AB Komisyonu Başkanı, "İran'ın nükleer faaliyetlerine ilişkin Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) raporları hâlâ belirsizlikler içeriyor. Bu nedenle yaptırımların kaldırılması için henüz erken" dedi.
AB, İran'a yönelik yaptırımlarını ilk olarak 2010 yılında, ülkenin nükleer programıyla ilgili kaygılar nedeniyle uygulamaya başlamıştı. 2015'te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) sonrası yaptırımlar gevşetilmiş, ancak ABD'nin 2018'de anlaşmadan tek taraflı çekilmesiyle yeniden sıkılaştırılmıştı. Son dönemde ABD yönetiminin İran'la yeni bir mutabakata varması, bazı çevrelerde AB'nin de yaptırımları hafifleteceği beklentisini doğurmuştu.
Ekonomik etkiler ve Avrupa şirketleri
Yaptırımların sürmesi, özellikle enerji ve finans sektörlerinde faaliyet gösteren Avrupalı şirketleri yakından ilgilendiriyor. İran, önemli petrol ve doğalgaz rezervlerine sahip olmasına rağmen, yaptırımlar nedeniyle bu kaynaklarını tam anlamıyla değerlendiremiyor. Avrupalı enerji şirketleri, İran pazarına girmek için fırsat kollarken, yaptırımların sürmesi bu planları askıya almalarına neden oluyor.
Uzmanlar, AB'nin bu tutumunun kısa vadede değişmesini beklemiyor. Londra merkezli düşünce kuruluşu Chatham House'tan araştırmacı Sanam Vakil, "AB, İran'la ticareti artırmak istese de, ABD'nin olası baskıları ve UAEA'nın denetim raporları nedeniyle eli kolu bağlı. Ayrıca İran'ın insan hakları ihlalleri ve bölgesel politikaları da AB için önemli bir engel" değerlendirmesinde bulundu.
Öte yandan, İran yönetimi AB'nin tutumuna sert tepki gösterdi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, "AB'nin bağımsız bir aktör olduğunu iddia etmesine rağmen, ABD'nin gölgesinde hareket etmesi kabul edilemez" ifadelerini kullandı. Tahran yönetimi, AB'nin yaptırımları kaldırmaması halinde nükleer faaliyetlerini daha da ilerletebileceği uyarısında bulundu.
AB'nin bu kararı, uluslararası toplumda da tartışmalara yol açtı. Rusya ve Çin, AB'nin yaptırımları sürdürmesini eleştirirken, ABD yönetimi ise Brüksel'in kararını memnuniyetle karşıladı. Beyaz Saray Sözcüsü, "AB'nin yaptırımları devam ettirme iradesi, transatlantik dayanışmanın bir göstergesidir" dedi.
Uzmanlar, AB'nin bu tutumunun İran'la diplomatik müzakereleri zorlaştırabileceğine dikkat çekiyor. Nükleer anlaşmanın yeniden canlandırılması için yürütülen Viyana görüşmeleri, AB'nin yaptırımları kaldırmaya yanaşmaması nedeniyle çıkmaza girebilir. Buna karşın AB, İran'la diyalog kanallarını açık tutmayı hedefliyor.
Sonuç olarak, AB'nin İran yaptırımlarını kaldırmama kararı, uluslararası ilişkilerde yeni bir gerilim unsuru olarak öne çıkıyor. Hem ekonomik hem de jeopolitik boyutları olan bu karar, önümüzdeki dönemde bölgesel dengeleri etkileme potansiyeli taşıyor. AB'nin, bağımsız bir dış politika izleme iddiasıyla bu dosyada nasıl bir yol haritası çizeceği merak konusu.
