Avrupa Birliği liderleri, Çin ile ticarette günde yaklaşık 1 milyar Euro'ya ulaşan rekor seviyedeki açığa karşı ekonomik savunma mekanizmalarını güçlendiriyor. Brüksel'de düzenlenen zirvede, 'kopuş değil, risk azaltma' prensibiyle hareket eden Birlik, şirketlerin Çin'e olan tedarik zinciri bağımlılığını kırmak için yeni bir 'çeşitlendirme aracı' üzerinde çalıştığını duyurdu. Bu adım, özellikle yeşil enerji ve yarı iletken gibi stratejik sektörlerde Çin'in aşırı kapasite üretimine karşı bir savunma kalkanı oluşturmayı hedefliyor.
Ticaret açığı ve 'aşırı kapasite' sorunu
AB Komisyonu verilerine göre, 2024 yılında AB'nin Çin ile mal ticaretinde açığı yıllık 400 milyar Euro'ya yaklaştı. Bu, AB tarihindeki en yüksek seviye olarak kayıtlara geçti. Başlıca nedenler arasında, Çin'in güneş paneli, batarya ve çelik gibi sektörlerde devlet sübvansiyonlarıyla desteklenen aşırı kapasitesi gösteriliyor. AB liderleri, Çin'in bu ürünleri dampingli fiyatlarla AB pazarına sürmesinin yerel üreticileri tehdit ettiğini belirterek, anti-damping vergileri ve sübvansiyon karşıtı önlemleri masaya yatırdı.
Çeşitlendirme aracı ve tedarik zinciri esnekliği
Zirvede öne çıkan yeni 'çeşitlendirme aracı', Avrupalı şirketlerin tedarik zincirlerini Çin dışındaki ülkelere kaydırmasını teşvik etmek için tasarlandı. Araç kapsamında, AB fonları ve garanti mekanizmalarıyla şirketlerin Hindistan, Vietnam ve Brezilya gibi alternatif pazarlara yönelmesi sağlanacak. Ayrıca kritik ham madde tedarikinde AB içi kaynakların artırılması ve nadir toprak elementlerinde geri dönüşüm oranlarının yükseltilmesi de planlanıyor.
AB liderlerinden ortak açıklama
Zirve sonunda yayınlanan ortak bildiride, 'Çin ile ilişkilerimizde karşılıklılık ve adil rekabet esas alınmalıdır' ifadesi yer aldı. Bildiride, 'ticaret savunma araçlarının etkin kullanılacağı' vurgulanırken, 'ekonomik zorlama ve teknoloji transferi baskılarına' karşı ortak bir tutum sergileneceği belirtildi. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 'Avrupa'nın stratejik özerkliğini inşa etmesi için bu adımlar hayati önem taşıyor' dedi. Almanya Başbakanı Olaf Scholz ise 'Çin ile ticaretimiz devam edecek ancak aşırı bağımlılıktan kaçınmalıyız' şeklinde konuştu.
Bağlam ve bağımsız değerlendirme
AB'nin bu hamlesi, küresel ticarette artan bloklaşma eğiliminin bir yansıması olarak görülüyor. Özellikle ABD'nin Çin'e yönelik teknoloji kısıtlamaları ve Trump döneminde başlatılan ticaret savaşları, AB'yi de benzer önlemler almaya itiyor. Ancak AB'nin 'kopuş değil, risk azaltma' yaklaşımı, Çin ile tam bir ayrışmadan kaçınarak denge politikası izlemeyi amaçlıyor. Öte yandan, çeşitlendirme aracının başarısı, AB'nin alternatif tedarikçilerde yeterli kapasiteyi oluşturup oluşturamayacağına bağlı. Uzmanlar, yeşil enerji dönüşümünde Çin'in kritik rolü nedeniyle kısa vadede tam bir bağımsızlığın mümkün olmadığını ancak orta vadede çeşitlendirmenin AB'nin elini güçlendireceğini belirtiyor.
