Avrupa Birliği'nin (AB) yeni giriş-çıkış sistemi (EES) için planlanan devreye alma takvimi, teknik aksaklıklar ve havalimanlarında yaşanan yoğunluk nedeniyle sarsıldı. Fransa, Belçika, Hollanda, Almanya, Yunanistan, Malta, Portekiz, İtalya ve İsviçre, sistemin tüm bileşenleriyle sorunsuz çalıştığından emin olunana kadar EES'i uygulamayacaklarını açıkladı. Söz konusu ülkeler, sınır kapılarında ve havalimanlarında yaşanabilecek yeni bir kaosu göze alamayacaklarını belirterek, AB Komisyonu'ndan ek süre talep etti.
EES Nedir ve Neden Ertelendi?
EES (Entry/Exit System), Schengen bölgesine giriş yapan üçüncü ülke vatandaşlarının kimlik bilgilerini, parmak izlerini ve yüz taramalarını dijital olarak kaydeden bir sistem olarak tasarlandı. Amacı, sınır güvenliğini artırmak ve vizesiz seyahat edenlerin kalış sürelerini takip etmek. Ancak sistemin devreye alınması için gereken altyapı ve yazılım entegrasyonu birçok ülkede henüz tamamlanmadı. Özellikle yoğun yolcu trafiğine sahip havalimanlarında yaşanan uzun kuyruklar ve sistem çökmeleri, ülkeleri temkinli olmaya itti.
Daha önce 2024 sonbaharında başlatılması planlanan EES, ilk olarak 2025'e ertelenmişti. Şimdi ise dokuz ülke, kendi ulusal sınır altyapılarının hazır olmadığını ve sistemin pilot uygulamalarında ciddi sorunlar yaşandığını belirterek, ek süre istiyor. AB Komisyonu, erteleme taleplerini değerlendirirken, sistemin parçalı bir şekilde devreye alınmasının yaratacağı hukuki ve operasyonel sorunları da tartışıyor.
Havalimanlarındaki Kaos ve Ekonomik Etkiler
EES'in devreye girmesiyle birlikte, özellikle yaz aylarında havalimanlarında büyük kuyruklar oluşması bekleniyor. Yolcu başına ek 2-3 dakikalık işlem süresi, saatte binlerce yolcu kapasiteli terminallerde ciddi gecikmelere yol açabilir. Havayolu şirketleri ve havalimanı işletmecileri, bu durumun uçuş rötarlarına ve iptallerine neden olabileceği uyarısında bulunuyor. Turizm sektörü temsilcileri ise Avrupa'ya seyahat edecek turistlerin bu belirsizlikten olumsuz etkileneceğini ve rezervasyonlarda düşüş yaşanabileceğini belirtiyor.
Ekonomik açıdan, EES'in ertelenmesi kısa vadede havalimanlarındaki kaosu önlese de, uzun vadede sınır güvenliği ve göç yönetimi hedeflerini sekteye uğratabilir. AB, sistemin tamamen devreye girmesiyle yıllık 300 milyon euroya varan tasarruf ve daha etkin sınır kontrolü öngörüyordu. Ancak şu an için öncelik, teknik altyapının hatasız çalışması ve yolcu mağduriyetinin önlenmesi.
Ülke Ülke Tutumlar ve Gelecek Planları
- Fransa: Charles de Gaulle ve Orly gibi büyük havalimanlarında sistem testlerinin yetersiz olduğunu belirterek 2026'ya kadar erteleme istiyor.
- Almanya: Frankfurt ve Münih havalimanlarında yaşanan teknik arızalar sonrası, federal polis ve içişleri bakanlığı sistemi askıya aldı.
- İtalya: Roma Fiumicino ve Milano Malpensa'da pilot uygulamada çıkan sorunlar nedeniyle EES'in kademeli olarak 2026'da başlatılmasını öneriyor.
- Yunanistan, Malta, Portekiz: Turizm gelirlerinin yüksek olduğu bu ülkeler, yaz sezonunda oluşabilecek kaosu gerekçe göstererek erteleme talebini yineledi.
- Hollanda, Belçika, İsviçre: Sistemin veri işleme ve gizlilik standartlarına uyum konusundaki endişelerini dile getirerek, AB'den net bir yol haritası bekliyor.
AB Komisyonu, önümüzdeki aylarda üye ülkelerle yapacağı toplantılarla yeni bir takvim belirlemeyi planlıyor. Olası senaryolar arasında, EES'in bazı ülkelerde pilot olarak başlatılması ve sorun çıkmayan ülkelerde kademeli olarak yaygınlaştırılması bulunuyor. Ancak bu yaklaşım, Schengen bölgesinin bütünlüğü ve eşit uygulama ilkesi açısından eleştiriliyor.
Uzman Görüşleri ve Beklentiler
Sınır güvenliği uzmanları, EES'in ertelenmesinin kısa vadede pratik bir çözüm olduğunu ancak sistemin bir an önce hayata geçirilmesi gerektiğini vurguluyor. Aksi halde, kağıt vize ve pasaport damgası uygulamalarına geri dönüşün, daha büyük güvenlik açıklarına yol açabileceği belirtiliyor. Öte yandan, havacılık sektörü temsilcileri, EES'in tam kapasiteyle çalışması için havalimanlarına ek personel ve otomatik kiosk yatırımı yapılması gerektiğini hatırlatıyor. AB bütçesinden ayrılan fonların bir kısmının bu altyapıya aktarılması planlanıyor, ancak ülkeler arasındaki koordinasyon eksikliği süreci yavaşlatıyor.
Sonuç olarak, EES'in ertelenmesi, AB'nin dijital sınır yönetimi hedeflerinde bir gecikme anlamına geliyor. Dokuz ülkenin ortak tavrı, sistemin aceleye getirilmemesi gerektiğini gösteriyor. Önümüzdeki dönemde, AB Komisyonu'nun atacağı adımlar ve üye ülkelerin teknik hazırlık düzeyi, EES'in ne zaman ve nasıl uygulanacağını belirleyecek. Seyahat edenler için ise belirsizlik sürüyor; ancak en azından yaz aylarında büyük bir kaos yaşanmayacağı sinyali veriliyor.
