68 kuşağının “NATO’ya hayır” haykırışı, on yıllar sonra yeniden tarihsel bir anlam kazanıyor. Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın idamıyla sonuçlanan süreç, Türkiye’nin NATO eksenli dış politikasına karşı bir duruşun simgesi haline gelmişti. Bugün, jeopolitik dengelerin değişmesiyle bu duruşun ne kadar isabetli olduğu daha iyi anlaşılıyor.
Üç Fidan ve NATO Karşıtlığı
Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan, 6 Mayıs 1972’de idam edildi. O dönemde “üçe üç” nidalarıyla mahkeme kapılarını açan kitleler, aslında sadece üç gencin hayatı için değil, Türkiye’nin bağımsızlık mücadelesi için de haykırıyordu. Onların karşı çıktığı NATO, bugün Türkiye’nin güvenlik politikalarının merkezinde yer alıyor. Ancak 68 kuşağının itirazı, emperyalizme ve sömürüye karşı bir başkaldırıydı.
Geçmişten Günümüze NATO’nun Rolü
NATO, Soğuk Savaş sonrası dönemde varlığını sürdürmek için yeni misyonlar arayışına girdi. Afganistan’dan Libya’ya, Ukrayna krizinden Doğu Akdeniz’e kadar birçok bölgede etkin olan ittifak, Türkiye için hem ittifak içi dayanışma hem de çıkar çatışmalarını beraberinde getirdi. 68 kuşağının “NATO’ya hayır” sloganı, sadece o dönemin değil, günümüzün de tartışma konuları arasında yer alıyor. Türkiye’nin NATO üyeliği, özellikle ABD ile yaşanan krizlerde sıkça sorgulanır hale geldi.
Bağımsızlık Mücadelesinin Güncelliği
Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının idamı, Türkiye’de gençlik hareketlerinin miladı olarak kabul edilir. Onların mücadelesi, bağımsızlık ve anti-emperyalizm ekseninde şekillenmişti. Bugün de benzer bir ruhla, gençlik örgütleri ve sivil toplum kuruluşları, NATO’nun Türkiye üzerindeki etkisini sorgulamaya devam ediyor. Özellikle Suriye savaşı ve terör örgütleriyle mücadelede NATO’nun rolü, bu sorgulamaları daha da anlamlı kılıyor.
68 kuşağının haykırışı boşuna değildi. Onların feda ettikleri hayatlar, bugün bağımsızlık ve egemenlik vurgusu yapan her hareketin ilham kaynağı olmaya devam ediyor. Türkiye’nin NATO ile ilişkisini daha eleştirel bir perspektiften değerlendirmek, geçmişten gelen bu mirasa sahip çıkmak anlamına geliyor. Deniz Gezmiş’lerin idamıyla simgelenen bu direniş, bugün de Türkiye’nin ulusal çıkarlarını ön planda tutan bir politika için referans noktası olarak duruyor.
