27 Mayıs 1960 günü, Türkiye'de seçilmiş hükümete karşı yapılan ilk askeri darbe gerçekleşti. Demokrat Parti iktidarı, silah zoruyla devrildi; Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan, Yassıada'da kurulan özel mahkemede yargılanarak idam cezasına çarptırıldı. Bu olay, Türk demokrasisinin en kara günlerinden biri olarak tarihe geçti.
Darbenin perde arkası
27 Mayıs sabahı, 37 subayın öncülüğünde başlatılan hareket, Ankara ve İstanbul'da stratejik noktaların ele geçirilmesiyle hızla yayıldı. Dönemin Cumhurbaşkanı Celal Bayar ve Başbakan Adnan Menderes, Kütahya'da gözaltına alındı. Milli Birlik Komitesi adı altında toplanan cunta yönetimi, anayasayı askıya alarak ülkeyi 17 ay süreyle fiilen yönetti. Darbe sonrası kurulan Yassıada Mahkemesi, binlerce kişiyi yargılarken 15 kişi idama mahkum edildi.
İdamlar ve siyasi sonuçları
Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan'ın idam kararları, dönemin hükümetince onaylanmasa da cunta yönetimi tarafından infaz edildi. 16-17 Eylül 1961'de Zorlu ve Polatkan, 17 Eylül'de ise Menderes idam edildi. Bu idamlar, Türk siyasetinde derin bir travma yarattı ve yakın siyasi tarihin en tartışmalı olaylarından biri oldu. Darbe sonrası hazırlanan 1961 Anayasası, özgürlükçü hükümler içermekle birlikte, askeri vesayetin kurumsallaşmasına da zemin hazırladı.
Günümüze yansımaları
27 Mayıs Darbesi, sadece bir hükümet darbesi değil, aynı zamanda Türkiye'de askeri müdahalelerin başlangıcı olarak kabul edilir. Takip eden 12 Mart 1971 muhtırası, 12 Eylül 1980 darbesi ve 28 Şubat 1997 süreci, bu ilk darbenin açtığı yolun devamı niteliğindedir. Her darbe, milli iradeyi geçici olarak askıya almış, ancak demokrasi her seferinde yeniden tesis edilmiştir. 27 Mayıs'ın 66. yılında, darbe ve ihtilallerin Türk demokrasisine verdiği zararlar hala tartışılmakta; dersler çıkarılması gerektiği vurgulanmaktadır.
Türkiye, 66 yıl önce yaşanan bu karanlık olaydan sonra demokratik standartlarını yükseltme yolunda önemli adımlar atmış olsa da, askeri müdahale tehdidi uzun yıllar boyunca siyasetin gölgesi olmuştur. Bugün gelinen noktada, milli iradeye saygının her şeyin üzerinde olduğu bir anlayış benimsenmiş; darbelerin tasfiye edilmesi için hukuki ve siyasi reformlar hayata geçirilmiştir. Ancak 27 Mayıs, unutulmaması gereken bir uyarı olarak hafızalardaki yerini korumaktadır.
