İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından hazırlanan Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2025 araştırması, Türk sanayisinin içinde bulunduğu derin finansal darboğazı gözler önüne serdi. Araştırmaya göre, 500 büyük sanayi kuruluşunun toplam faaliyet kârı, finansman giderlerini karşılayamaz hale geldi. Bu tablo, 2001 krizi sonrasında ilk kez yaşanıyor ve yüksek faiz ortamının üretim sektörü üzerindeki tahribatını net bir şekilde ortaya koyuyor.
Faiz Yükü Kârı Ezip Geçti
İSO 500 verilerine göre, 2024 yılında 500 büyük sanayi kuruluşunun toplam faaliyet kârı 483 milyar TL olarak gerçekleşirken, finansman giderleri 512 milyar TL'ye ulaştı. Böylece finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı yüzde 106'ya çıkarak, şirketlerin elde ettiği kârın tamamını faize ödediğini, hatta üzerine borçlandığını gösterdi. Bu oran, 2001 krizinde yüzde 115 ile rekor kırmıştı. 2024 verisi, o dönemden bu yana en yüksek ikinci seviye olarak kayıtlara geçti.
Yüksek Faiz Politikasının Sanayiye Etkisi
Merkez Bankası'nın enflasyonla mücadele kapsamında uyguladığı sıkı para politikası, politika faizini yüzde 50 seviyesinde tutarken, ticari kredi faizleri yüzde 70'lere dayandı. Bu durum, sanayi şirketlerinin borçlanma maliyetlerini katlayarak artırdı. İSO Başkanı Erdal Bahçıvan, araştırma sonuçlarını değerlendirirken, "Sanayicimiz artık üretimden değil, finansmandan kazanır hale geldi. Bu sürdürülebilir bir durum değil. Üretim ekonomisini korumak için faiz indirimine acilen ihtiyaç var" ifadelerini kullandı.
Karlılık Oranları Geriledi
Araştırmada dikkat çeken bir diğer veri ise kârlılık oranlarındaki sert düşüş oldu. 500 büyük sanayi kuruluşunun satışlardan elde ettiği net kâr marjı yüzde 8,1'den yüzde 6,5'e geriledi. Faaliyet kâr marjı da yüzde 9,7'den yüzde 7,9'a düştü. Bu düşüşte, yüksek girdi maliyetleri ve iç talepteki zayıflamanın yanı sıra finansman giderlerindeki artış belirleyici oldu. 500 büyük şirketin toplam net kârı ise önceki yıla göre yüzde 45 azalarak 205 milyar TL'ye indi.
Bazı Sektörler Daha Kırılgan
Finansman giderlerinin faaliyet kârını aştığı sektörlerin başında metal ana sanayi, ana metal, kimya ve gayrimenkul geliyor. Özellikle yatırım yoğun sektörlerde borçluluk oranı yüksek olduğu için faiz artışından daha fazla etkileniyor. Otomotiv, beyaz eşya ve gıda sektörleri ise görece daha iyi durumda. Ancak genel tablo, sanayinin büyük bölümünün zorlu bir dönemden geçtiğini gösteriyor.
2001 Krizinden Ders Alınmadı mı?
2001 krizinde de benzer bir tablo yaşanmış, yüksek faizler sanayi şirketlerini iflasın eşiğine getirmişti. O dönemde alınan yapısal reformlarla bankacılık sektörü güçlendirilmiş ve faizler düşürülmüştü. Ancak bugün gelinen noktada, sanayi şirketleri yeniden benzer bir kıskacın içinde. Ekonomistler, sıkı para politikasının enflasyonla mücadelede gerekli olduğunu ancak üretim sektörünü koruyucu tedbirlerin de alınması gerektiğini vurguluyor. Aksi takdirde, sanayi şirketlerinin yatırım yapma kabiliyeti kalmayacak ve orta vadede cari açık, istihdam ve büyüme üzerinde olumsuz etkiler görülecek.
Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu araştırması, her yıl İSO tarafından yayımlanan ve Türk sanayisinin nabzını tutan en önemli referans kaynaklarından biri. 2025 yılı araştırması, yüksek faiz ortamının sanayi üzerindeki tahribatını rakamlarla belgeleyerek, ekonomi yönetimine önemli uyarılar yapıyor. Sanayicinin kârının faize yetmediği bu tablo, politika yapıcıların acil önlem alması gerektiğini gösteriyor.
