Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemi, uygulamaya alındığı ilk 5 günde 7 milyon 600 bin ambalajın toplanmasını sağladı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen proje, Türkiye genelinde 81 ilde faaliyete geçerken vatandaşların yoğun ilgisiyle karşılaştı. Sistem sayesinde pet şişe, cam, alüminyum ve plastik gibi geri dönüştürülebilir ambalajlar, depozito bedeli karşılığında iade alınıyor.
DOA sistemi nasıl çalışıyor?
Depozito yönetim sistemi, ambalajların üzerindeki barkod veya QR kod okutularak iade makinelerine teslim edilmesiyle işliyor. Vatandaşlar, her bir ambalaj için önceden belirlenen depozito bedelini dijital cüzdanlarına aktarıyor. Biriken bakiyeyle market alışverişi yapılabiliyor, fatura ödenebiliyor ya da banka hesabına çekilebiliyor. Sistem, hem çevre kirliliğini azaltmayı hem de ekonomiye kazandırılmayan atıkları geri dönüşüme dahil etmeyi amaçlıyor.
5 günde 7,6 milyon ambalaj toplandı
DOA’nın pilot uygulaması 2023 sonunda başlamış, geçen yıl genişletilmişti. Son verilere göre sadece 5 günde 7 milyon 600 bin ambalaj toplanarak hedeflerin üzerinde bir performans sergilendi. En çok iade edilen ürünler arasında 0,5 litrelik pet şişeler, alüminyum içecek kutuları ve cam şişeler yer aldı. İstanbul, Ankara, İzmir ve Bursa en yüksek katılımın olduğu şehirler olarak öne çıktı.
Ekonomiye ve çevreye katkı
Uzmanlar, DOA sisteminin yılda 500 bin ton plastik atığın geri dönüşüme kazandırılmasını sağlayabileceğini belirtiyor. Bu sayede petrolden tasarruf edilirken karbon salınımı da azalıyor. Ekonomik boyutta ise depozito bedelleri vatandaşa geri dönerken geri dönüşüm sektörüne de canlılık katıyor. Bakanlık, 2025 sonuna kadar tüm illerde 30 bin iade noktası kurmayı planlıyor.
Bağımsız değerlendirme
DOA’nın kısa sürede bu denli yüksek rakamlara ulaşması, toplumun çevre bilincinin arttığını ve depozito uygulamasına olan talebin güçlü olduğunu gösteriyor. Ancak sistemin sürdürülebilirliği için iade noktalarının yaygınlaştırılması ve vatandaşların bilgilendirilmesi kritik önem taşıyor. Dünyada başarılı örnekleri bulunan depozito iade sistemlerinin Türkiye'de de kalıcı hale gelmesi, çevre kirliliğiyle mücadelede önemli bir adım olacak.
