27 Mayıs 1960 askeri müdahalesine giden süreçte Türkiye'deki toplumsal çelişkiler, klasik kentsoylu-işçi sınıfı ekseninden ziyade, yurtsever aydınlar ile derebeylik temsilcileri arasında şekillendi. Tarihçi Günay Güner'in vurguladığı gibi, dönemin temel ayrışması, sanayileşmenin getirdiği sınıfsal farklılaşmadan değil, kırsalda köylü ile eşraf arasındaki toprak ve emek sömürüsüne dayanıyordu. Bu çerçevede, 27 Mayıs'ın kökenleri, kentli aydınların kırsal kalkınma talepleriyle örtüştü.
Toplumsal Dinamikler ve Aydın Hareketi
1950'lerin Türkiye'sinde Demokrat Parti iktidarı, kırsal kesimdeki büyük toprak sahiplerine dayanırken, kentli aydınlar ve küçük toprak sahibi köylüler bu ittifak karşısında marjinalleşti. Günay Güner'in analizine göre, sınıf çelişkileri fabrikalardan çok tarlalarda yaşandı; "aydın-köylü" ittifakı, "eşraf-ticaret burjuvazisi" blokuna karşı şekillendi. Bu durum, 27 Mayıs öncesinde üniversite öğrencileri ve subayların kırsalda örgütlenmesini kolaylaştırdı.
Derebeylik ve Yurtseverlik Karşıtlığı
Dönemin siyasi literatüründe "mütegalibe" olarak adlandırılan derebeylik kalıntıları, köylü üzerinde ağır bir baskı kuruyordu. Yurtsever aydınlar ise halkçılık ve kalkınma idealleriyle köylüyü bu baskıdan kurtarmayı hedefliyordu. 27 Mayıs müdahalesi, bir bakıma bu tarihsel çelişkinin askeri alana yansıması oldu. Köylü kitleleri darbe sonrası toprak reformu beklentisine girerken, asıl mücadelenin kentsoylu-işçi bilinciyle değil, kırsalda eşrafa karşı verildiği görüldü.
Bağlam ve Tarihsel Miras
27 Mayıs'ın ardından 1961 Anayasası'nın getirdiği sosyal haklar, bu aydın-köylü koalisyonunun izlerini taşır. Ancak sınıf çelişkilerinin niteliği zamanla değişmiş, 1960'ların sonuna doğru sanayileşen Türkiye'de kentsoylu-işçi ayrışması daha belirgin hale gelmiştir. Bugün 27 Mayıs'ı değerlendirirken, Günay Güner'in vurguladığı gibi, dönemin çelişkilerini anakronizme düşmeden, kendi toplumsal koşulları içinde anlamak gerekir. Aksi takdirde, müdahalenin sınıfsal dinamikleri yerine ideolojik indirgemelere kayma riski doğar.
