Türkiye'nin ev sahipliğinde düzenlenen 36. NATO Zirvesi'nde savunma alanında tarihi anlaşmalar imzalanırken, 22 yıl önce benzer bir organizasyonda yaşanan protokol krizi yeniden gündeme geldi. 2004 yılında İstanbul'da gerçekleştirilen NATO Zirvesi'nde dönemin Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'in, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ı davet etmemesi büyük tartışma yaratmıştı. O dönem "eş davetiyesi" krizi olarak anılan olay, siyasi tarihimize damga vurmuştu.
Zirve öncesi gerilim
NATO'nun 28-29 Haziran 2004 tarihlerinde İstanbul'da düzenlediği zirve, 26 ülkenin liderlerini ağırlıyordu. Zirve öncesinde Cumhurbaşkanı Sezer, yabancı liderlerin eşleri için bir resepsiyon düzenleyeceğini ancak bu resepsiyona Emine Erdoğan'ı dahil etmeyeceğini bildirdi. Gerekçe olarak Başbakan Erdoğan'ın eşinin "devlet protokolü" içinde yer almadığı belirtildi. Oysa daha önceki zirvelerde başbakan eşleri protokol kapsamında kabul edilmişti.
Erdoğan'ın tepkisi
Başbakan Erdoğan bu duruma sert tepki gösterdi. Bir mitingde yaptığı konuşmada, "Bir cumhurbaşkanı, Türkiye'de 10 milyon oy almış bir partinin genel başkanının eşini davet etmiyorsa orada bir sorun var" dedi. Erdoğan, eşinin bulunduğu masadan kalktığını ve Çankaya'da yaşanan bu tutumu kabul edilemez bulduğunu ifade etti. Dönemin medyasında geniş yankı bulan olay, AK Parti ile Cumhurbaşkanlığı arasındaki gerginliğin somut bir göstergesi olarak yorumlandı.
Çankaya'nın tutumu
Cumhurbaşkanlığı kaynakları ise Sezer'in protokol kurallarını uyguladığını savundu. Açıklamada, "Devlet protokolüne göre cumhurbaşkanı eşi en üst konumdadır. Başbakan eşi devlet protokolünde yer almaz. Davet listeleri bu esaslara göre hazırlanmıştır" denildi. Ancak bu açıklama tartışmaları sonlandırmadı. 2003 yılındaki Irak'taki Amerikan üssü krizi ve 2004'te Kıbrıs müzakereleri gibi konularda da Sezer ile Erdoğan arasında sürtüşme yaşanıyordu.
Emine Erdoğan'ın uluslararası rolü
O dönemde Emine Erdoğan, henüz kamuoyunda bugünkü kadar tanınmıyordu. Ancak sonraki yıllarda özellikle Afrika açılımı ve kadın hakları konularında aktif rol aldı. 2004'te yaşanan bu protokol krizi, aslında Emine Erdoğan'ın ilerleyen yıllarda kazanacağı uluslararası temsil yetkisinin ilk sınavlarından biri oldu. Bugün birçok yabancı devlet başkanının eşiyle yakın ilişkiler kuran Emine Erdoğan'ın, 2004'te dışlanması siyaset kulislerinde halen konuşuluyor.
Olay, lider eşlerinin protokoldeki yeri konusunda da tartışma başlattı. Türkiye'de cumhurbaşkanı eşi her zaman en yüksek protokol sırasına sahip olmuş, başbakan eşleri ise ikincil konumda değerlendirilmişti. Ancak 2004'teki bu kriz, uygulamanın yeniden sorgulanmasına yol açtı.
Bugün Türkiye'nin ev sahipliğinde düzenlenen NATO Zirvesi'nde, lider eşleri programı sorunsuz işlerken, 22 yıl önceki bu kriz, siyasi ilişkilerin ne kadar kırılgan olabileceğini hatırlatıyor. O dönemki gerilim, sonraki yıllarda kurulan uzlaşma kültürüyle aşılmış olsa da, hafızalardaki yeri hala taze.
