Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemi kapsamında 1 Temmuz ile 5 Eylül tarihleri arasında Türkiye genelinde 205 milyon ambalajın toplandığını duyurdu. Bakan Kurum, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, geri dönüşüm oranlarını artırmayı hedefleyen sistemin kısa sürede büyük bir başarı yakaladığını belirterek, "Vatandaşlarımızın yoğun ilgisi sayesinde 205 milyon ambalaj geri kazanıma kazandırıldı" dedi.
DOA Sistemi Nedir ve Nasıl Çalışıyor?
Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemi, plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarının geri dönüşümünü teşvik etmek amacıyla hayata geçirildi. Tüketiciler, üzerinde DOA logosu bulunan ürünleri satın alırken belirli bir depozito ücreti ödüyor. Boş ambalajlar, geri dönüşüm makinelerine veya yetkili toplama noktalarına getirildiğinde depozito ücreti geri iade ediliyor. Bu sayede hem çevre kirliliğinin önüne geçilmesi hem de ekonomik bir döngü oluşturulması amaçlanıyor.
Bakanlık verilerine göre, sistemin pilot uygulaması ilk olarak İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Antalya ve Adana gibi büyükşehirlerde başlatıldı. Kısa sürede elde edilen 205 milyonluk toplama rakamı, sistemin yaygınlaştırılması için önemli bir gösterge olarak değerlendiriliyor. Özellikle gençler ve çocuklar, geri dönüşüm makinelerine gösterdikleri ilgiyle dikkat çekiyor.
Şişeleri Paraya Çeviren Şehirler
DOA sistemi kapsamında en fazla ambalaj toplayan şehirler sıralamasında İstanbul ilk sırada yer alıyor. İstanbul'u sırasıyla Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya takip ediyor. Bakan Kurum, "Özellikle büyükşehirlerde vatandaşlarımızın gösterdiği hassasiyet, sistemin ne kadar doğru bir ihtiyaç olduğunu ortaya koyuyor" ifadelerini kullandı.
Sistemin işleyişine dair paylaşılan bilgilere göre, toplanan her ambalaj için belirlenen depozito bedeli tüketiciye geri ödeniyor. Bu bedel, ambalajın türüne göre değişiklik gösterebiliyor. Örneğin, plastik şişeler için 25 kuruş, cam şişeler için 50 kuruş, alüminyum kutular için ise 30 kuruş gibi sembolik ücretler iade ediliyor. Vatandaşlar biriktirdikleri ambalajları makinelere attıklarında, kazandıkları puanları market alışverişlerinde kullanabiliyor veya doğrudan nakit olarak çekebiliyor.
Sistemin Çevresel ve Ekonomik Etkileri
DOA sistemi, sadece çevresel değil ekonomik açıdan da önemli kazanımlar sağlıyor. Geri dönüştürülen ambalajlar, ham madde olarak yeniden ekonomiye kazandırılıyor. Bu sayede doğal kaynakların korunmasına katkı sağlanırken, atık miktarının azaltılması hedefleniyor. Çevre Bakanlığı'nın hesaplamalarına göre, 205 milyon ambalajın geri dönüşümü sayesinde binlerce ton sera gazı salımı önlenmiş durumda.
Uzmanlar, sistemin uzun vadede düzenli bir atık yönetimi kültürü oluşturacağını belirtiyor. Ancak bazı eleştirmenler, depozito iade noktalarının yeterince yaygın olmadığını ve özellikle kırsal bölgelerde erişim sorunu yaşandığını dile getiriyor. Bakanlık yetkilileri ise 2025 yılı sonuna kadar tüm Türkiye'de 5 binin üzerinde geri dönüşüm makinesi kurulmasının planlandığını açıkladı.
Vatandaşların Sisteme İlgisi
DOA sistemi, özellikle çocuklu aileler ve çevre bilinci yüksek gençler arasında hızla yayılıyor. İstanbul'da yaşayan bir vatandaş, "Çocuklarımız artık boş şişeleri atmak yerine biriktirip makinelere götürüyor. Hem harçlık çıkarıyorlar hem de doğaya katkı sağlıyorlar" dedi. Benzer şekilde İzmir'de bir üniversite öğrencisi, "Kampüste her yerde geri dönüşüm makineleri var. Arkadaşlarımızla yarışıyoruz, kim daha çok ambalaj toplayacak diye" şeklinde konuştu.
Sosyal medyada da DOA sistemi geniş yankı buldu. Kullanıcılar, topladıkları ambalajlardan elde ettikleri kazançları paylaşarak sistemin yaygınlaşmasına katkı sağlıyor. Bazı kullanıcılar, aylık 500 liraya kadar ek gelir elde ettiklerini belirtiyor.
Gelecek Planları ve Hedefler
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, DOA sistemini 2025 yılında tüm ilçelere yaymayı hedefliyor. Ayrıca, ambalaj üreticileriyle iş birliği yapılarak daha fazla ürünün sisteme dahil edilmesi planlanıyor. Bakan Kurum, "Hedefimiz, 2026 yılına kadar yıllık 1 milyar ambalaj toplamak. Bu sayede ülkemizin geri dönüşüm oranını Avrupa standartlarına taşıyacağız" dedi.
Uzmanlar, depozito sisteminin başarısı için toplumsal farkındalığın artırılması gerektiğini vurguluyor. Eğitim kurumlarında geri dönüşüm derslerinin müfredata eklenmesi, yerel yönetimlerin daha fazla toplama noktası oluşturması ve kampanyalar düzenlemesi öneriliyor. Ayrıca, sistemin dijital takibi için mobil uygulamalar geliştirilmesi, vatandaşların topladıkları ambalajları anlık olarak takip etmelerini sağlayabilir.
Öte yandan, depozito sisteminin ekonomik boyutu da dikkat çekiyor. Geri dönüşüm sektöründe yeni istihdam alanları oluşurken, yerli ham madde üretimi de destekleniyor. Türkiye'nin cari açığının azaltılmasına katkı sağlaması beklenen sistem, aynı zamanda plastik kirliliğiyle mücadelede önemli bir adım olarak görülüyor.
Sonuç olarak, DOA sistemi kısa sürede önemli bir başarı yakalamış durumda. 205 milyon ambalajın toplanması, hem vatandaşın hem de devletin çevre konusundaki kararlılığını gösteriyor. Sistemin yaygınlaşmasıyla birlikte Türkiye, sürdürülebilir bir gelecek için önemli bir adım atmış olacak. Ancak başarının kalıcı olması için altyapı eksikliklerinin giderilmesi ve toplumsal katılımın artırılması gerekiyor.
