İstanbul Sanayi Odası (İSO), Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu Araştırması'nın 2025 yılı sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı. Araştırmaya göre, üretimden satışlarda Türkiye'nin en büyük sanayi kuruluşu, 698,8 milyar liralık üretimden satışıyla TÜPRAş oldu. Şirket, uzun yıllardır olduğu gibi bu yıl da zirvedeki yerini korudu. İSO 500 listesi, Türkiye sanayisinin genel durumu, büyüme trendleri ve sektörel kırılımlar hakkında önemli ipuçları sunuyor.
Listede ilk sıralar ve büyüme oranları
İSO 500 araştırması, 2025 yılında ilk 10'da büyük bir değişiklik olmadığını gösteriyor. TÜPRAŞ'ı, 456,2 milyar lira ile Ford Otosan, 382,1 milyar lira ile Star Rafineri, 298,5 milyar lira ile Oyak-Renault ve 267,4 milyar lira ile Arçelik takip etti. İlk beş sırada enerji ve otomotiv şirketlerinin ağırlığı dikkat çekiyor. İlk 500 kuruluşun toplam üretimden satışları geçen yıla göre %24 artarak 7,2 trilyon liraya ulaştı. Ancak enflasyonun etkisiyle reel büyüme oranı daha mütevazı. İSO verilerine göre, ilk 500'ün üretimden satışlarında reel artış %2,9 olarak gerçekleşti.
Sektörel kırılım ve istihdam katkısı
Sektörel bazda bakıldığında, kimya-petrol-plastik sektörü, üretimden satışlarda ilk sırada yer alırken, onu metal ana sanayi ve gıda sektörü izledi. Otomotiv sektörü ise dördüncü sırada yer buldu. İSO 500 içinde istihdam katkısına bakıldığında, 2025 yılında yaklaşık 750 bin kişi istihdam edildi. En fazla istihdam sağlayan sektörler arasında hazır giyim, gıda ve otomotiv öne çıkıyor. Şirket başına ortalama istihdam 1.500 kişi civarında seyrediyor.
İhracatta rekor ve katma değer endişesi
İSO 500 kuruluşlarının 2025 yılı ihracatı, bir önceki yıla göre %12 artışla 120 milyar doları aşarak tüm zamanların rekorunu kırdı. Ancak sektör temsilcileri, ihracattaki artışın daha çok kur efektinden kaynaklandığını, birim fiyat artışının sınırlı kaldığını belirtiyor. Katma değer etkeni, listenin en çok tartışılan konularından biri. İlk 500'ün toplam yurt içi katma değeri 1,8 trilyon lira olarak hesaplanırken, bunun GSYH'ye oranı %12 civarında. AB ortalamasının altında kalan bu oran, Türk sanayisinin yüksek teknoloji ve Ar-Ge yatırımlarına yönelmesi gerektiğini bir kez daha hatırlatıyor.
Dijitalleşme ve sürdürülebilirlik adımları
İSO 500 araştırması, sanayi kuruluşlarının dijital dönüşüm ve yeşil enerji yatırımlarını da mercek altına aldı. Liste kapsamındaki şirketlerin %45'i karbon emisyonunu azaltmaya yönelik somut hedefler belirlerken, %28'i yapay zeka ve IoT gibi teknolojilere yatırım yaptığını açıkladı. Bu oranlar, özellikle KOBİ'lerde daha düşük seyrediyor. İSO yetkilileri, büyük sanayi kuruluşlarının dönüşümde lokomotif rolü üstlendiğini, ancak tüm ekosistemin dönüşmesi için devlet desteklerinin artırılması gerektiğini vurguluyor.
İSO 500 listesinden çıkan ve girenler
2025 yılı listesinde 43 yeni firma yer aldı. Yeni girenler arasında yenilenebilir enerji, savunma ve ilaç sektöründen şirketler dikkat çekiyor. Listeden çıkan 47 firma ise genellikle düşük katma değerli üretim yapan küçük ölçekli işletmeler oldu. Bu durum, Türk sanayisinde bir konsolidasyon eğilimi olduğunu gösteriyor. Sektör yetkilileri, özellikle kur artışları ve hammadde fiyatlarındaki dalgalanmaların küçük firmaları zorladığını belirtiyor.
Türkiye ekonomisinin lokomotifi olan sanayi sektörü, 2025'te de büyümesini sürdürürken, yapısal sorunlarını çözmeye yönelik adımların hızlanması gerekiyor. İSO 500 listesi, sadece büyüklerin değil, tüm sanayi ekosisteminin nabzını tutan bir barometre niteliğinde. Önümüzdeki dönemde katma değerli üretim, dijitalleşme ve yeşil dönüşümün şirketlerin rekabet gücünü belirleyeceği açık. Devlet politikalarının da bu hedeflere odaklanması, Türkiye'nin iddialı sanayi hedeflerine ulaşmasında kritik rol oynayacak.
