TercihHaber
Telegram
SON DAKİKA
Gündem

12 Eylül darbesi: Demokrasi tarihinin kara lekesi

✍️ TercihHaber 📖 2 dk okuma
12 Eylül darbesi: Demokrasi tarihinin kara lekesi

Türkiye demokrasi tarihinin en karanlık sayfalarından biri olan 12 Eylül 1980 darbesi, üzerinden 44 yıl geçmesine rağmen toplumsal hafızadaki yerini koruyor. 12 Eylül 1980'de Türk Silahlı Kuvvetleri'nin yönetime el koymasıyla başlayan süreçte, 650 bin kişi gözaltına alındı, 230 kişi hayatını kaybetti ve binlerce kişi işkence gördü. Darbe, sadece siyasi partileri kapatmakla kalmadı, anayasa ve yasal sistemin temelini de değiştirdi. Bugün hâlâ darbenin yaraları sarılmaya çalışılıyor ve demokrasi mücadelesi devam ediyor.

Darbe öncesi ortam ve darbe günü

1980'li yılların başında Türkiye, sağ-sol çatışmalarının giderek arttığı, ekonomik krizin derinleştiği bir dönemden geçiyordu. 1978-1979 yıllarında yaşanan çatışmalarda binlerce kişi hayatını kaybetti. 12 Eylül sabahı, saat 04.00'te radyolardan okunan bildiriyle darbe tüm ülkeye duyuruldu. Genelkurmay Başkanı Kenan Evren liderliğindeki Milli Güvenlik Konseyi, ülke yönetimine el koydu. Sokağa çıkma yasağı ilan edildi, siyasi partiler ve sendikalar kapatıldı. Liderler gözaltına alındı.

Darbenin sonuçları ve insan hakları ihlalleri

Darbe sonrası kurulan sıkıyönetim mahkemelerinde 7 bin kişi idam cezasına çarptırıldı, 50 kişi idam edildi. 1.5 milyon kişi fişlendi. İşkence, faili meçhul cinayetler ve kayıplar yaygındı. Özellikle cezaevlerinde yaşanan işkenceler, uluslararası raporlara konu oldu. Darbe anayasası, 1982'de halk oylamasına sunuldu ve %91.37 oranında kabul edildi. Ancak bu anayasa, askeri vesayeti kurumsallaştırdığı gerekçesiyle sık sık eleştirildi.

Darbenin uzun vadeli etkileri

12 Eylül darbesi, Türkiye'nin siyasi, hukuki ve toplumsal yapısını derinden etkiledi. Sivil toplum örgütleri ve sendikalar baskı altına alındı. Üniversitelerden öğretim üyeleri tasfiye edildi. 1983'te sivil siyasete geçişle birlikte Turgut Özal'ın liderliğindeki ANAP iktidara geldi. Ancak darbe mirası, 2010 yılındaki anayasa değişikliğine kadar birçok alanda hissedildi. Darbeyle mücadele amacıyla çıkarılan 15 Temmuz darbe girişimi sonrası OHAL dönemi de yeni tartışmaları beraberinde getirdi.

12 Eylül darbesinin mağdurları, yıllarca adalet arayışını sürdürdü. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, birçok davada Türkiye'yi mahkum etti. Ancak darbecilerin yargılanması, 2012 yılında başlatılan soruşturma sonucu 2014'te görülen davada, Kenan Evren ve Tahsin Şahinkaya'nın ömür boyu hapse mahkum edilmesiyle sembolik bir sonuca ulaştı. O dönemde yaşanan insan hakları ihlallerinin tam olarak aydınlatılamamış olması, demokrasi yolculuğunda atılması gereken adımlar olduğunu gösteriyor.

Etiketler:
12 EylüldarbeKenan Evrendemokrasiinsan haklarıTürkiye siyaseti

İlgili Haberler

İstanbul'da kaçak tütün operasyonu: 12 gözaltı
Gündem

İstanbul'da kaçak tütün operasyonu: 12 gözaltı

4 Kasım 2026

Erdoğan, Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev'i Külliyede ağırlayacak
Gündem

Erdoğan, Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev'i Külliyede ağırlayacak

4 Kasım 2026

Ümraniye'de hafif ticari araç alev alev yandı: 2 yaralı
Gündem

Ümraniye'de hafif ticari araç alev alev yandı: 2 yaralı

4 Kasım 2026

Düzce'de Otobüste 224 Gram Kokain: Şoför Tutuklandı
Gündem

Düzce'de Otobüste 224 Gram Kokain: Şoför Tutuklandı

4 Kasım 2026

”
Yorumko SPONSORLU
Gerçek insanlar, gerçek yorumlar. Yorum yap, ek gelir elde et — kredilerini hediye çekine çevir.
Google yorumu satın al Yorum yap, kazan
Para kazandıran uygulamalar Evden ek gelir Instagram takipçi satın al Blog
Finans & ödeme kaynakları SPONSORLU
₺ fintech.tr
Türkiye fintech ekosistemi: TCMB/SPK listeleriyle doğrulanmış şirket dizini, 65 terimlik sözlük ve kaynaklı analizler.
Fintech nedir?Şirket diziniSözlük
◧ payments.tr
Ödeme sistemleri rehberi: sanal POS, linkle ödeme, marketplace altyapısı ve ödeme kuruluşu seçimi.
Sanal POSÖdeme kuruluşlarıLinkle ödeme
€ SEPA.tr
SEPA, IBAN ve euro transfer rehberi: 30'dan fazla ücretsiz araç, banka SEPA desteği ve gerçek maliyet hesabı.
IBAN doğrulamaSEPA mı SWIFT mi?Tüm araçlar
Diğer kaynaklar
nobelimplants.com İNGİLİZCE Dental implant tedavileri hakkında hasta bilgilendirme ve tedavi koordinasyon platformu. allon6.co.uk İNGİLİZCE All-on-6 ve tam çene implant tedavisi: maliyet, uygunluk ve tedavi planlama bilgi kaynağı.
Bu üç site aynı bağımsız yayın ağının parçasıdır ve birbirini tamamlar: sektör verisi, ödeme altyapısı ve Avrupa transferleri. Diğer kaynaklar bilgilendirme amaçlıdır; sağlık içerikleri tıbbi tavsiye yerine geçmez.
O
Offerqo SPONSORLU
Diş klinikleri için teklif platformu — diş bazında tedavi planı, hastanın dilinde markalı teklif, okunma anında bildirim.
30 gün ücretsiz dene Türkçe
◆
valid.tr SPONSORLU
Google Maps’teki her kategori ve bölge için işletme listesi indirin — isim, telefon, adres ve web sitesi tek dosyada, kod bilgisi gerekmeden.
İşletme listesi indir Sektör rehberi
Diş klinikleri Kuyumcular Emlak ofisleri Avukatlar Eczaneler