1926 yılında Bakü'de toplanan Birinci Türkoloji Kurultayı'nda alınan ancak bir asır boyunca hayata geçirilemeyen "bir sonraki toplantının Semerkant'ta yapılması" kararı, 100 yıl sonra gerçekleştirilen kurultayla nihayet yerine getirildi. Özbekistan'ın Semerkant şehrinde düzenlenen Uluslararası Türkoloji Kurultayı, Türk dünyasından akademisyenler, araştırmacılar ve kültür insanlarını bir araya getirdi. Kurultayda, Türk dilinin, tarihinin ve kültürünün ortak meseleleri ele alınırken, geleceğe yönelik iş birliği projeleri de masaya yatırıldı.
100 yıllık vasiyetin gerçekleşmesi
1926'da Bakü'de düzenlenen Birinci Türkoloji Kurultayı, Sovyetler Birliği döneminde Türk halklarının dil, tarih ve kültür alanındaki ilk büyük buluşmasıydı. Kurultayda alınan en önemli kararlardan biri, ikinci toplantının Semerkant'ta yapılmasıydı. Ancak siyasi ve ideolojik engeller nedeniyle bu karar bir türlü uygulanamadı. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Türk cumhuriyetleri bağımsızlıklarını kazanırken, bu tarihi vasiyetin yerine getirilmesi yönünde adımlar atılmaya başlandı. Nihayet 2024 yılında, Özbekistan'ın ev sahipliğinde Semerkant'ta düzenlenen kurultay, 100 yıllık bir hayali gerçeğe dönüştürdü.
Kurultayda ele alınan konular
Üç gün süren kurultayda, Türk dillerinin ortak alfabe, terminoloji ve dil bilgisi meseleleri detaylı bir şekilde tartışıldı. Ayrıca Türk halklarının ortak tarih yazımı, kültürel mirasın korunması ve dijitalleştirilmesi gibi konular da gündeme geldi. Kurultayda, genç araştırmacılar için burs programları ve ortak akademik yayın projeleri gibi somut iş birliği adımları da belirlendi. Katılımcılar, Türk dünyası arasındaki kültürel ve bilimsel bağların güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Türk dünyasından yoğun katılım
Kurultaya, Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan, Özbekistan ve diğer Türk topluluklarından yüzlerce akademisyen ve uzman katıldı. Ayrıca Macaristan, Moğolistan ve Rusya gibi ülkelerden de Türkoloji alanında çalışan araştırmacılar yer aldı. Toplantıda, Türk dillerinin ve lehçelerinin karşılıklı anlaşılabilirliğini artırmak için ortak bir çevrimiçi platform kurulması kararlaştırıldı. Platformun 2025 yılında faaliyete geçmesi planlanıyor.
Kurultayın son gününde, Semerkant Deklarasyonu kabul edildi. Deklarasyonda, Türk halklarının dil, tarih ve kültür alanında iş birliğini derinleştirme kararlılığı vurgulanırken, üçüncü Türkoloji Kurultayı'nın 2027 yılında Türkiye'nin İstanbul şehrinde yapılmasına karar verildi. Deklarasyon, Türk dünyasının ortak değerlerini koruma ve geleceğe taşıma konusunda önemli bir adım olarak değerlendirildi.
Semerkant'taki bu tarihi buluşma, 100 yıllık bir vasiyetin yerine getirilmesinin ötesinde, Türk dünyasının kültürel ve bilimsel birlikteliğinin sembolü haline geldi. Türkoloji alanında atılan bu adımın, bölge ülkeleri arasındaki ilişkilere de olumlu yansıyacağı tahmin ediliyor.
