Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yürütülen Depozito İade Sistemi (DOA), vatandaşların yoğun ilgisiyle karşılaştı. Sistemin 10 günlük sürede 20 milyon ambalaj iadesine ulaştığı bildirildi. TÜÇA Başkanı Prof. Dr. Halil Öztürk, sistemin tam kapasiteye ulaşması halinde 20 bin yeni istihdam yaratacağını ve cari açığa yılda 600 milyon dolar katkı sağlayacağını belirtti. DOA, plastik, cam ve metal ambalajların geri dönüşümünü teşvik ederek çevre kirliliğini azaltmayı hedefliyor.
Nasıl Çalışıyor?
Depozito İade Sistemi, tüketicilerin satın aldıkları içecek ambalajlarını iade etmeleri karşılığında depozito ücretini geri almasını sağlıyor. Sistem kapsamında plastik şişeler, cam şişeler ve alüminyum kutular iade edilebiliyor. Vatandaşlar, anlaşmalı marketler ve özel iade noktalarına ambalajları teslim ederek depozito bedelini nakit veya market alışverişinde kullanabiliyor. TÜÇA, son 10 günde 20 milyon ambalajın iade edildiğini ve bu rakamın sistemin benimsenmeye başladığını gösterdiğini açıkladı. Başkan Öztürk, vatandaşların çevre bilincinin artmasıyla birlikte iade sayısının da hızla yükseleceğini vurguladı.
Ekonomik ve Çevresel Katkı
DOA'nın tam kapasiteye ulaşması halinde yıllık 20 milyar ambalajın geri dönüşüme kazandırılması bekleniyor. Bu sayede 20 bin kişilik yeni istihdam alanı oluşacak ve geri dönüşüm sektörü canlanacak. Öztürk, sistemin cari açığa yılda 600 milyon dolar katkı sağlayacağını ifade etti. Ayrıca, depozito sisteminin plastik atıkların doğada yok olma süresini kısaltacağı ve karbon salımını azaltacağı belirtiliyor. Türkiye'de yılda yaklaşık 30 milyar adet içecek ambalajı tüketiliyor; mevcut geri dönüşüm oranının düşük olması nedeniyle DOA büyük önem taşıyor.
Avrupa Birliği ülkelerinde benzer sistemler yıllardır başarıyla uygulanıyor. Örneğin Almanya'da depozito sistemi sayesinde plastik şişelerin yüzde 98'i geri dönüştürülüyor. Türkiye'nin de bu başarıyı yakalaması için vatandaşların sisteme aktif katılımı gerekiyor. TÜÇA, ilk 10 gündeki 20 milyon iadenin umut verici olduğunu ancak hedefe ulaşmak için daha fazla iade noktası ve bilinçlendirme çalışması yapılması gerektiğini belirtiyor.
Depozito İade Sistemi, çevre kirliliğini azaltmanın yanı sıra atık yönetiminde verimliliği artırma potansiyeli taşıyor. Sistemin yaygınlaşmasıyla birlikte belediyelerin atık toplama maliyetlerinin düşmesi ve geri dönüşüm tesislerine giden atık miktarının artması bekleniyor. Ayrıca, depozito uygulaması sayesinde hammadde ithalatı azalacak ve yerli geri dönüşüm sanayisi güçlenecek.
Gelecek Planları
TÜÇA, 2025 yılı sonuna kadar tüm büyükşehirlerde DOA noktalarını yaygınlaştırmayı planlıyor. Mobil iade araçları ve akıllı geri dönüşüm makineleri de devreye alınacak. Başkan Öztürk, hedeflerinin 2026'da ambalaj iade oranını yüzde 80'e çıkarmak olduğunu söyledi. Sistemin başarısı, vatandaşların katılımı ve yerel yönetimlerin desteğiyle doğru orantılı olacak. Türkiye, DOA ile çevre dostu bir ekonomi modeline geçişte önemli bir adım atmış durumda.
