Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yürütülen Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemi, 10 günde 19 milyona yakın ambalaj toplayarak büyük bir başarıya imza attı. Sıfır Atık Hareketi kapsamında hayata geçirilen sistem, cam, plastik ve metal ambalajların geri dönüşümünü teşvik ediyor. Vatandaşlar, aldıkları depozitolu ürünlerin ambalajlarını iade ederek hem çevreye katkı sağlıyor hem de depozito bedelini geri alıyor.
DOA sistemi nasıl işliyor?
DOA sistemi, belirlenen toplama noktalarında ambalajların iade alınması esasına dayanıyor. Her ambalajın üzerinde bulunan barkod okutularak depozito bedeli tüketiciye ödeniyor. Sistem, özellikle pet şişe, cam şişe ve alüminyum kutu gibi sık tüketilen ürünlerde yaygın olarak kullanılıyor. TÜÇA, toplanan ambalajların lisanslı geri dönüşüm tesislerine gönderilerek çevreye zarar vermeden ekonomiye kazandırılmasını sağlıyor.
10 günde ulaşılan rakamlar
DOA sistemi, pilot uygulamanın başladığı ilk 10 günde 18 milyon 789 bin ambalaj topladı. Bu rakam, sistemin ne kadar hızlı benimsendiğini gösteriyor. En çok toplanan ambalaj türü ise yüzde 62 ile pet şişe oldu. Onu yüzde 24 ile cam şişe ve yüzde 14 ile alüminyum kutu takip etti. Toplanan ambalajların ağırlığı ise yaklaşık 2 bin tonu buldu.
Sistemin yaygınlaşmasıyla birlikte toplanan ambalaj miktarının kısa sürede katlanarak artması bekleniyor. TÜÇA yetkilileri, yıl sonuna kadar 1 milyar adet ambalaj toplama hedefi koyduklarını açıkladı. Bunun için okullar, alışveriş merkezleri ve kamu binalarına yeni toplama makineleri yerleştirilecek.
Çevre ve ekonomiye katkı
Depozito sistemi, sadece atık miktarını azaltmakla kalmıyor, aynı zamanda ham madde ithalatını da düşürüyor. Geri dönüştürülen her ton plastik için 2,5 ton karbondioksit salımı engelleniyor. Ayrıca, sistem sayesinde belediyelerin atık toplama maliyetleri azalırken, geri dönüşüm sektöründe yeni istihdam alanları oluşuyor.
Türkiye, Avrupa Birliği'nin tek kullanımlık plastiklerle mücadele hedefleri doğrultusunda 2025 yılına kadar depozito sistemini ülke geneline yaymayı planlıyor. Şu anda 7 ilde pilot olarak uygulanan DOA, 2024 sonunda tüm illerde kullanıma sunulacak.
Vatandaşlar ne düşünüyor?
Vatandaşlar, sisteme yoğun ilgi gösteriyor. Anketlere göre, tüketicilerin yüzde 80'i depozito uygulamasını çevre dostu buluyor ve daha fazla üründe uygulanmasını istiyor. Bazı vatandaşlar ise sistemin daha pratik hale getirilmesi gerektiğini belirtiyor. Özellikle büyük boy ambalajların iadesinde yaşanan zorluklar ve toplama noktalarının sayısının artırılması talepleri öne çıkıyor.
Uzmanlar, depozito sisteminin başarısı için bilinçlendirme çalışmalarının önemine dikkat çekiyor. Atık yönetiminde depozito uygulamaları, gelişmiş ülkelerde uzun yıllardır başarıyla yürütülüyor. Türkiye'nin de bu alanda hızlı bir ilerleme kaydetmesi, sıfır atık hedefi için kritik öneme sahip.
