Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü’nün 2024 yılı ilk altı ayına ilişkin verileri, tedavüle giren madeni para miktarını ortaya koydu. Ocak-haziran döneminde toplam 169 milyon 960 bin adet madeni para dolaşıma sunulurken, vatandaşın cebine 434 milyon 615 bin 500 liralık madeni para girdi. En dikkat çekici detay ise 1 kuruş ve 5 kuruşluk madeni paraların hiç basılmamış olması.
1 kuruş ve 5 kuruş neden basılmadı?
Resmi verilere göre 2024’ün ilk yarısında 1 kuruştan hiç, 5 kuruştan ise sadece 10 bin adet basıldı. Uzmanlar, enflasyonun etkisiyle bu küçük kupürlerin maliyetinin üzerinde değer taşıdığını ve pratikte kullanımının azaldığını belirtiyor. Örneğin, bir 1 kuruşun üretim maliyeti 7-8 kuruş civarında. Bu durum, Darphane’nin bu kupürleri basmaktan kaçınmasına neden oluyor.
Öte yandan en fazla basılan madeni para 1 lira oldu. Ocak-haziran döneminde 75 milyon 200 bin adet 1 lira tedavüle sürüldü. Bunu 37 milyon 300 bin adetle 50 kuruş ve 21 milyon 200 bin adetle 25 kuruş izledi. 10 kuruşta ise 17 milyon 200 bin adet basıldı.
Madeni para arzı ve ekonomiye etkisi
2024’ün ilk yarısında tedavüle verilen toplam madeni para miktarı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 15 arttı. Ancak artışa rağmen 1 ve 5 kuruşun basılmaması, perakende sektöründe bazı sorunlara yol açıyor. Özellikle marketlerde fiyatlandırmalarda 1 ve 5 kuruşlu fiyatların yuvarlanması, tüketici tepkilerine neden oluyor. Tüketici dernekleri, bu durumun enflasyon hesaplamalarında da sapmaya yol açabileceğini belirtiyor.
Darphane yetkilileri, 1 ve 5 kuruşun basımının durdurulmasının geçici olduğunu, talebe göre yeniden başlatılabileceğini açıkladı. Ancak ekonomistler, düşük kupürlerin tedavülden kalkmasının küresel bir trend olduğunu ve Türkiye’nin de bu yönde ilerlediğini ifade ediyor.
Bağımsız değerlendirme: 1 ve 5 kuruşun basılmaması, Türkiye’de yüksek enflasyonun bir yan etkisi olarak görülebilir. Küçük kupürlerin alım gücü düştükçe, hem üretim maliyeti hem de kullanım pratikliği sorun haline geliyor. Bu durum, uzun vadede nakit kullanımının azalması ve dijital ödemelerin artmasıyla çözülebilir. Ancak kısa vadede, tüketicilerin ve işletmelerin fiyat yuvarlamaları konusunda düzenlemeye ihtiyacı var.
