Dünya genelinde obezite tedavisinde devrim yaratan GLP-1 içerikli ilaçlar (zayıflama iğneleri) hızla yayılırken, uzmanlar kontrolsüz kullanımın hayati riskler oluşturduğu konusunda uyarıyor. Özellikle doz artırımı, protein eksikliği ve ani bırakma olmak üzere üç ölümcül hata, kalıcı metabolik hasarlara yol açabiliyor. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği verilerine göre, bu ilaçları kullanan her 10 kişiden 3'ü ciddi yan etkilerle karşılaşıyor.
Kontrolsüz doz artırımı pankreasa zarar veriyor
GLP-1 agonistleri, pankreas ve beyindeki reseptörleri uyararak iştahı baskılıyor ve kan şekerini düzenliyor. Ancak uzmanlar, hastaların sıklıkla doktor onayı olmadan dozu yükselttiğini belirtiyor. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden Prof. Dr. Ayşe Yılmaz, “Aşırı doz pankreatit, safra kesesi taşı ve hatta pankreas kanseri riskini artırıyor. Son bir yılda acil servislere başvuran pankreatit vakalarında yüzde 40 artış var” diyor. Doz titrasyonu mutlaka hekim kontrolünde yapılmalı.
Protein eksikliği kas kaybına yol açıyor
Zayıflama iğneleri, mide boşalmasını geciktirerek uzun süreli tokluk sağlıyor. Ancak bu durum, yetersiz beslenmeye ve özellikle protein alımında düşüşe neden oluyor. Hacettepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü'nden Prof. Dr. Mehmet Kaya, “Hastalar günlük protein ihtiyacının yarısını bile karşılamıyor. Bu da hızlı kas kaybı, bağışıklık zayıflaması ve kemik erimesine yol açıyor. Kas kaybı metabolizmayı yavaşlatıp kilo vermeyi durdurabilir” ifadelerini kullanıyor. Uzmanlar, her öğünde en az 25-30 gram protein alınmasını öneriyor.
Ani bırakma ve rebound etkisi
İlacın birden kesilmesi, iştah kontrolünün geri gelmesine ve hızlı kilo alımına (rebound) neden oluyor. Ayrıca kan şekerinde ani yükselmeler ve depresyon riski artıyor. Sağlık Bakanlığı verilerine göre, ilacı bırakanların yüzde 70'i altı ay içinde başlangıç kilosuna dönüyor. Uzmanlar, doz kademeli azaltılarak bırakılması gerektiğini vurguluyor. Türkiye'de 2023'te 1,2 milyon reçete yazılan bu ilaçlar, mutlaka endokrinolog veya diyetisyen takibinde kullanılmalıdır.
Sonuç olarak, zayıflama iğneleri bilinçsiz kullanıldığında faydadan çok zarar getirebiliyor. Sağlık otoriteleri, ilaçların yalnızca obezite (BMI>30) veya obeziteye bağlı sağlık sorunları (tip 2 diyabet, hipertansiyon) olan kişilere reçete edilmesi gerektiğini hatırlatıyor. Kullanıcıların düzenli kan testleri yaptırması, multivitamin takviyesi alması ve bir diyetisyen eşliğinde beslenme programı uygulaması hayati önem taşıyor.
