Ankara'da bir erkek, eşinin evlenmeden önce çocuk sahibi olmak istemediğini kendisine söylemediğini ve evlilik süresince bilgisi dışında doğum kontrol hapı kullandığını ileri sürerek boşanma davası açtı. Yerel mahkeme, çiftin ortak çocuğunun bulunmaması ve güven kaybı nedeniyle boşanmaya karar verirken, kadının gizlice doğum kontrol hapı kullanmasını da kusur olarak değerlendirdi. Ancak Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bu kararı bozarak kadının kendi bedeni üzerindeki tasarruf hakkının ihlal edildiğine hükmetti. Karar, aile hukukunda kadın bedenine ilişkin yeni bir emsal teşkil ediyor.
Davanın ayrıntıları
Davacı koca, eşiyle 2015 yılında evlendiğini, ancak eşinin çocuk sahibi olmak istemediğini evlilik öncesinde sakladığını iddia etti. Evlilik boyunca kendisi çocuk istemesine rağmen eşinin sürekli bahaneler ürettiğini ve sonunda doğum kontrol hapı kullanarak gebe kalmayı engellediğini öğrendiğini belirtti. Koca, bu durumun güven sarsıcı olduğunu ve evliliğin temelinden sarsıldığını savunarak boşanma ve maddi-manevi tazminat talep etti. Kadın ise savunmasında, doğum kontrol yöntemini kullanma hakkının her kadının temel hakkı olduğunu ve bu durumu eşine açıklamak zorunda olmadığını ifade etti. Ayrıca, çocuk sahibi olma konusunda eşiyle hiçbir zaman anlaşmadıklarını ve bu yönde bir taahhütte bulunmadığını söyledi.
Yargıtay'ın emsal kararı
İlk derece mahkemesi, kadının gizlice doğum kontrol hapı kullanmasını eşe karşı güveni sarsıcı bir davranış olarak nitelendirdi ve boşanmaya hükmetti. Ancak Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yerel mahkemenin kararını bozarak önemli bir ilke kararına imza attı. Yüksek mahkeme, “Kadının kendi bedeni üzerinde tasarruf yetkisi vardır. Doğum kontrol yöntemini kullanmak veya kullanmamak, her kadının kişisel tercihidir” ifadelerine yer verdi. Kararda, eşlerin birbirlerine çocuk sahibi olma konusunda yükümlülük altına girmedikleri, bu nedenle kadının doğum kontrol hapı kullanmasının tek başına kusur olarak değerlendirilemeyeceği vurgulandı. Yargıtay ayrıca, boşanma kararının evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle verilebileceğini ancak bu olayda kusurun neye dayandığının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Karar, kadın örgütleri ve hukukçular tarafından memnuniyetle karşılandı. Ankara Barosu Kadın Hakları Merkezi Başkanı Avukat Zeynep Aslan, “Bu karar, kadının bedensel özerkliğini pekiştiren önemli bir adım. Artık hiçbir eş, eşinin doğum kontrol yöntemi kullanmasını gerekçe göstererek boşanma isteyemeyecek” dedi. Öte yandan, bazı muhafazakar çevreler kararın aile kurumunu zayıflattığı yönünde eleştirilerde bulundu. Uzmanlar ise bu tür konuların evlilik öncesinde açıkça konuşulması gerektiğini, aksi halde ileride sorunlara yol açabileceğini belirtiyor.
Hukuki boyut ve toplumsal yansımalar
Yargıtay'ın kararı, Türk Medeni Kanunu'nun kadın-erkek eşitliğini düzenleyen maddeleri ve Anayasa'nın kişi dokunulmazlığı hükmü çerçevesinde değerlendiriliyor. Hukukçulara göre, bu kararla birlikte doğum kontrolü gibi kişisel sağlık kararlarının eşin onayına tabi olmadığı netleşmiş oldu. Kararın, benzer davalara emsal teşkil etmesi bekleniyor. Ancak, evlilik birliğinde çocuk sahibi olma kararının ortak alınması gerektiğini savunanlar, Yargıtay'ın bu kararının aile içi iletişimi olumsuz etkileyebileceği görüşünde. Sosyolog Prof. Dr. Mehmet Erdoğan, “Bu karar, bireysel haklar açısından doğru olsa da, toplumsal olarak aile kurumunun geleceği açısından tartışmalıdır. Eşlerin çocuk yapma konusunda fikir ayrılığı yaşaması durumunda, boşanma dışında bir çözüm bulunmalıdır” yorumunu yaptı.
Ankara'da görülen dava, toplumda geniş yankı uyandırdı. Birçok kişi sosyal medyada #benimbedenimbenimkararım etiketiyle kadınların kendi bedenleri üzerindeki haklarını savunurken, bazı kesimler ise kararı ahlaki bulmadıklarını ifade etti. Kadın hakları dernekleri, kararın ardından benzer mağduriyetler yaşayan kadınlara hukuki destek sağlayacaklarını duyurdu. Yargıtay'ın bu emsal kararı, önümüzdeki dönemde aile mahkemelerinde görülecek davalarda belirleyici olacak gibi görünüyor.
Bağımsız değerlendirme
Yargıtay'ın bu kararı, kadının bedensel özerkliğini hukuken tescillemesi açısından önemli bir dönüm noktasıdır. Ancak, evlilik gibi ortak yaşam temeline dayalı bir kurumda, eşlerin çocuk sahibi olma gibi hayati konuları birbirlerinden gizlemeleri sağlıklı bir iletişimin olmadığını gösteriyor. Hukukun bireysel hakları koruması elbette esastır, ancak toplumsal olarak eşler arasında açık iletişimi teşvik edecek mekanizmaların geliştirilmesi de bir o kadar önemlidir. Bu karar, sadece bir boşanma davasını değil, aynı zamanda aile içinde adalet ve mahremiyet dengesini de sorgulatmaktadır. Önümüzdeki süreçte, benzer uyuşmazlıkların azalması için evlilik öncesi danışmanlık ve bilinçlendirme çalışmalarının artırılması gerektiği açıktır.
