Yargıtay, çıraklık ve staj sigortasının emeklilik hesaplamasında başlangıç tarihi olarak dikkate alınmayacağına karar verdi. Yüksek mahkeme, 5510 sayılı Kanun kapsamında çıraklık sigortasının sadece iş kazası ve meslek hastalığına karşı koruma sağladığını, emeklilik prim günü veya sigorta başlangıcı olarak kabul edilemeyeceğini belirtti. Ancak kararda, üretim sürecine fiilen katılan çırakların bu çalışmalarının normal sigortalı hizmet olarak değerlendirilebileceği yönünde bir açık kapı bırakıldı.
Kararın Detayları ve Hukuki Dayanağı
Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, emsal nitelikteki kararında, çıraklık ve staj sigortasının 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamında olduğunu hatırlattı. Bu sigorta türü, çıraklara iş kazası ve meslek hastalığı durumunda güvence sağlarken, emeklilik için gereken prim gün sayısına veya sigortalılık süresine katkı yapmıyor. Karara göre, çıraklık döneminde ödenen primler yalnızca kısa vadeli sigorta kollarına (iş kazası, meslek hastalığı, hastalık, analık) yönelik; uzun vadeli sigorta (yaşlılık, malullük, ölüm) kapsamında değil. Bu nedenle, emeklilik başvurusunda çıraklık sigortasının başlangıç tarihi olarak kabul edilmesi mümkün değil.
Fiili Çalışma Vurgusu ve İstisna
Yargıtay, meslek liselerinde teorik eğitimin yanı sıra üretime yönelik fiili çalışma yapan öğrenciler için bir istisna tanıdı. Eğer çıraklar, işletmelerde veya okul atölyelerinde gerçek anlamda üretim faaliyetine katılmış ve bu çalışmaları işveren tarafından belgelenmişse, bu süreler normal sigortalı hizmet olarak sayılabilir. Kararda, "Çıraklık sözleşmesine rağmen, öğrencinin fiilen üretim sürecine katılması, onu normal işçi statüsüne yaklaştırır" denildi. Bu durumda, fiili çalışma süreleri için prim iadesi veya hizmet tespiti davası açılabilecek. Ancak bu tür davalarda, çalışmanın sürekliliği ve niteliği ispat külfeti başvurana ait.
Bağlam ve Değerlendirme
Karar, özellikle 2000 yılı öncesinde çıraklık sigortası olan ve bu dönemleri emeklilik başlangıcı saydırmak isteyen milyonlarca kişiyi ilgilendiriyor. Yargıtay'ın içtihadı, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) uygulamasıyla paralellik gösteriyor. SGK, uzun yıllardır çıraklık sigortasını emeklilikte başlangıç olarak kabul etmiyordu. Bu karar, hukuki belirsizliği ortadan kaldırırken, fiili çalışma yapanlar için yeni bir dava yolu açtı. Uzmanlar, çıraklık döneminde çalışanların mümkünse işverenlerinden hizmet dökümü almasını ve varsa fiili çalışma kayıtlarını saklamasını öneriyor. Aksi halde, bu sürelerin emekliliğe katkısı olmayacak.
