ABD Başkanı Donald Trump'ın, İran'ın sunduğu 7 günlük ateşkes teklifini reddettiği ve Kasım ayındaki ara seçimlerin ardından İran'a yönelik saldırıları yeniden başlatmayı değerlendirdiği iddia edildi. Wall Street Journal (WSJ) gazetesinin haberine göre, Tahran yönetimi, bölgede artan gerilimi düşürmek amacıyla kısa süreli bir ateşkes önerisi iletti; ancak Trump yönetimi bu teklifi yetersiz bularak geri çevirdi. Haberde, Beyaz Saray'ın askeri seçenekler üzerinde çalışmaya devam ettiği ve olası bir operasyonun zamanlamasını siyasi takvime göre ayarladığı öne sürüldü.
Ateşkes teklifi neden reddedildi?
WSJ'ye konuşan ve ismi açıklanmayan üst düzey yetkililere göre, İran'ın önerisi yalnızca 7 günlük bir çatışmasızlık dönemini kapsıyordu. Bu süre, ABD tarafında kalıcı bir çözüm için yeterli görülmedi. Trump yönetimi, ateşkesin yalnızca İran'a askeri hazırlıklarını tamamlama ve bölgedeki vekil güçlerini yeniden konumlandırma fırsatı vereceğini savundu. Ayrıca, Tahran'ın nükleer programı ve füze denemeleri konusunda somut adımlar atmadığı sürece geçici bir ateşkesin anlamsız olacağı belirtildi.
Habere göre, Trump, danışmanlarına İran'a yönelik askeri baskının ara seçimlere kadar askıya alınabileceğini, ancak seçim sonrasında bu seçeneğin masada kalacağını söyledi. Beyaz Saray'dan konuya ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı; ancak yönetimin İran politikasında sertlik yanlısı kanadın ağırlığını koruduğu biliniyor.
Bölgesel ve ekonomik yansımalar
İran'ın ateşkes talebi, son haftalarda Basra Körfezi'nde artan gerilimin bir sonucu olarak görülüyor. ABD, bölgeye ek askeri gemiler ve uçaklar konuşlandırmış, İran ise bu adımlara karşılık olarak bazı askeri tatbikatlar düzenlemişti. Petrol fiyatları, haberin ardından dalgalı bir seyir izledi. Brent petrolü, gün içinde yüzde 1'in üzerinde değer kazanarak 85 dolar seviyesine yaklaştı. Analistler, olası bir askeri çatışmanın küresel enerji arzını ciddi şekilde kesintiye uğratabileceği uyarısında bulunuyor.
İran'ın nükleer anlaşmadan (JCPOA) kademeli olarak çekilmesi ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırması, Trump yönetiminin en büyük gerekçeleri arasında yer alıyor. ABD, 2018'de anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmiş ve İran'a yönelik yaptırımları yeniden başlatmıştı. Tahran ise yaptırımların kaldırılması ve ekonomik yaptırımların hafifletilmesi karşılığında ateşkese razı olabileceğini ima etmişti. Ancak WSJ'ye göre, Trump yönetimi bu tür bir "kötü anlaşma"ya sıcak bakmıyor.
Uzmanlar ne düşünüyor?
Orta Doğu uzmanları, Trump'ın İran'a yönelik tutumunun seçim stratejisiyle yakından ilişkili olduğunu belirtiyor. Bazı yorumculara göre, Başkan Trump, ara seçimler öncesinde diplomatik bir başarı elde etmek yerine, seçmen tabanına güçlü bir lider imajı vermeyi hedefliyor. Ancak olası bir askeri müdahale, bölgesel istikrarsızlığı artırabilir ve ABD'yi yeni bir savaşın içine çekebilir.
Diğer yandan, İran'ın ateşkes teklifi, uluslararası toplumda olumlu karşılanmıştı. Avrupa Birliği ve Rusya, taraflara itidal çağrısı yaparak diyaloğun sürdürülmesini istemişti. Ancak Washington'ın reddi, diplomatik çabaların şimdilik sonuçsuz kaldığını gösteriyor.
Önümüzdeki günlerde İran'ın yeni bir teklifle gelip gelmeyeceği veya ABD'nin askeri hazırlıklarını hızlandırıp hızlandırmayacağı belirsizliğini koruyor. WSJ'nin haberine göre, Beyaz Saray'da bazı yetkililer, İran'a yönelik siber saldırılar ve gizli operasyonlar gibi daha düşük maliyetli seçeneklerin de değerlendirildiğini aktarıyor. Ancak Trump'ın nihai kararını vermeden önce askeri ve istihbarat birimlerinden kapsamlı bir rapor beklediği ifade ediliyor.
Küresel piyasalar, ABD-İran gerilimindeki her açıklamayı yakından takip ediyor. Petrol fiyatlarındaki oynaklık, gelişmekte olan ülke para birimlerini de baskı altına alabilir. Türkiye gibi enerji ithalatında İran'a bağımlı ülkeler için olası bir çatışma, ticaret ve enerji maliyetleri açısından risk oluşturuyor. Şimdilik, taraflar arasındaki gerilimin önümüzdeki haftalarda nasıl bir seyir izleyeceği, hem bölgesel hem de küresel dengeler açısından belirleyici olacak.
