Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” olarak anılan Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi’nin (GETAD) ayrıntıları şekillenmeye başladı. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen çalışma kapsamında, 2,5 milyon haneye toplam 1,5 trilyon TL tutarında destek sağlanması hedefleniyor. Hane gelirinde sınırın en düşük emekli aylığı seviyesinde olacağı belirtilirken, sistemin dar gelirli ailelerin alım gücünü artırması ve sosyal yardımları daha sistematik hale getirmesi bekleniyor.
GETAD Nedir, Hangi İhtiyaca Yanıt Veriyor?
GETAD, mevcut sosyal yardım programlarının dağınık yapısını tek çatı altında toplayarak gelir düzeyi düşük hanelere düzenli nakit transferi sağlamayı amaçlıyor. Sistem, özellikle kayıt dışı çalışan, gelir dalgalanması yaşayan veya sosyal güvenlik ağına yeterince entegre olamamış kesimleri kapsayacak şekilde tasarlandı. Böylece hem yoksullukla mücadelede daha bütüncül bir yaklaşım benimsenmesi hem de yardımların ihtiyaç sahiplerine daha hızlı ulaştırılması hedefleniyor.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın koordinasyonunda yürütülen teknik çalışmalarda, hane bazlı gelir tespiti ve sosyal yardım veri tabanının güncellenmesi öncelikli adımlar arasında. Edinilen bilgilere göre sistem, hanedeki bireylerin gelirleri, mal varlığı ve sosyal güvenlik durumunu birlikte değerlendirecek. Bu değerlendirme sonucunda belirlenen eşiğin altında kalan hanelere düzenli ödeme yapılması planlanıyor.
Kimler Faydalanacak? Hane Geliri Sınırı Ne Olacak?
Programdan yararlanacak hanelerin belirlenmesinde en düşük emekli aylığı referans alınacak. Hane gelirinin bu tutarın altında olması durumunda destekten faydalanılabilecek. Ancak kesin gelir sınırı ve ödeme miktarlarına ilişkin nihai parametrelerin, bakanlık ile Hazine ve Maliye Bakanlığı arasındaki koordinasyonun ardından kamuoyuna açıklanması bekleniyor. Çalışmalarda, hane büyüklüğü ve engellilik gibi kriterlerin de dikkate alınacağı ifade ediliyor.
Hedeflenen 2,5 milyon hane, Türkiye’deki toplam hane sayısının yaklaşık yüzde 10’una denk geliyor. Bu geniş kapsam, sistemin yalnızca yoksulluk sınırının altındaki haneleri değil, aynı zamanda gelir dalgalanması nedeniyle kırılganlık yaşayan geniş bir kesimi de içerebileceğine işaret ediyor. Toplam 1,5 trilyon TL’lik destek bütçesi ise kamu maliyesi açısından önemli bir taahhüt olarak öne çıkıyor.
Sosyal Yardım Sisteminde Dönüşüm Sinyali
GETAD, yalnızca yeni bir yardım kalemi olmanın ötesinde, sosyal yardım mimarisinde bir dönüşümün habercisi olarak değerlendiriliyor. Mevcut sistemde farklı kurumlar eliyle yürütülen yardımların tek bir çatı altında toplanması, hem mükerrer ödemelerin önüne geçilmesi hem de kaynakların daha verimli kullanılması açısından kritik görülüyor. Aynı zamanda dijital veri tabanı üzerinden yapılacak gelir testi, kayıt dışı ekonominin denetimine de dolaylı katkı sağlayabilir.
Ancak sistemin başarısı, gelir tespitinin doğruluğuna ve güncelliğine bağlı. Özellikle kırsal alanda ve kayıt dışı istihdamın yoğun olduğu bölgelerde gelir tespiti zorlukları aşılması gereken başlıca sorun olarak duruyor. Uzmanlar, yerel yönetimler ve muhtarlıklarla iş birliğinin bu noktada belirleyici olacağını vurguluyor.
Ödeme Miktarı ve Takvim Belirsizliğini Koruyor
Program kapsamında hane başına ne kadar ödeme yapılacağı henüz netleşmedi. Edinilen bilgilere göre ödeme miktarı, hane büyüklüğü ve gelir düzeyine göre kademeli olarak belirlenecek. Toplam bütçenin 2,5 milyon haneye dağıtılması durumunda hane başına ortalama aylık destek tutarının hesaplanması, nihai parametrelerin açıklanmasıyla mümkün olacak. Takvim konusunda ise ilk ödemelerin 2025 yılı içinde başlatılması ihtimali üzerinde duruluyor; ancak resmi bir tarih verilmedi.
Sistemin hayata geçirilmesiyle birlikte sosyal yardım başvurularının e-Devlet üzerinden yapılması ve sonuçların dijital ortamda takip edilmesi planlanıyor. Bu adım, bürokrasiyi azaltarak yardımlara erişimi kolaylaştırmayı amaçlıyor.
Geniş Perspektif: Sosyal Devlet ve Mali Sürdürülebilirlik
GETAD, dar gelirli hanelerin alım gücünü destekleyerek iç talebi canlandırmayı ve yoksulluğun kuşaklar arası aktarımını sınırlamayı hedefliyor. Ancak 1,5 trilyon TL’lik bütçe, kamu maliyesi üzerinde orta vadede önemli bir yük oluşturacak. Programın sürdürülebilirliği, vergi gelirleri ve sosyal güvenlik primlerindeki performansa bağlı. Ayrıca sistemin kayıt dışı istihdamı azaltıcı yönde teşviklerle desteklenmesi, uzun vadeli etkinlik açısından belirleyici olacak. Önümüzdeki dönemde açıklanacak parametreler, hem hane bazında hem de makro düzeyde etkilerin netleşmesini sağlayacak.
