Kürt meselesi etrafında şekillenen güncel tartışmalar, 2013 yılında yürütülen çözüm süreci dönemindeki tartışmalarla büyük benzerlik taşıyor. O dönemde de "ümmet mi, millet mi?" sorusu sıkça gündeme gelmiş, kimin av, kimin avcı olduğu sorgulanmıştı. Bugün yeniden alevlenen bu tartışmalar, Türkiye'nin siyasi hafızasının ne kadar kısa olduğunu gösteriyor. 2013'te atılan adımlar, bugünkü söylemlerin temelini oluştururken, tarafların pozisyonları da neredeyse aynı.
2013'teki Çözüm Süreci ve Tartışmalar
2013 yılı başında hükümet ile PKK arasında yürütülen görüşmeler, kamuoyunda büyük yankı uyandırmıştı. Dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, "Kürt sorunu"nu çözmek için cesur adımlar atılacağını açıklamış, ancak bu adımların içeriği ve sınırları konusunda belirsizlik hakimdi. Tartışmaların merkezinde ise "ümmet" ve "millet" kavramları vardı. Bir kesim, İslami kardeşlik vurgusuyla "ümmet" bilincinin öne çıkarılmasını savunurken, diğer kesim "millet" tanımının etnik ve kültürel çeşitliliği kapsaması gerektiğini dile getiriyordu. Bu ikilem, aslında Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan bir tartışmanın güncel yansımasıydı.
Çözüm süreci kapsamında 2013'te kurulan "Akil İnsanlar Heyeti", toplumun farklı kesimlerini dinleyerek raporlar hazırlamıştı. Ancak bu heyetin çalışmaları, "av" ve "avcı" metaforuyla eleştirilere maruz kaldı. Kimilerine göre devlet, Kürt siyasi hareketini "avlamaya" çalışıyordu; kimilerine göre ise PKK, devleti ve toplumu "av" olarak görüyordu. Bu karşılıklı suçlamalar, sürecin sağlıklı ilerlemesini engelleyen en önemli faktörlerden biriydi.
Bugünkü Tartışmaların Kökeni
Bugün, 2023 ve sonrasında yeniden alevlenen "Kürt meselesi" tartışmaları, 2013'teki tartışmaların bir devamı niteliğinde. Silahlı çatışmaların sona ermesi ve siyasi çözüm arayışları, yine aynı kavramlar etrafında dönüyor. "Ümmet" vurgusu, İslamcı kesimler tarafından sıkça dile getirilirken, "millet" kavramı milliyetçi ve sol kesimler tarafından savunuluyor. Ancak her iki kavram da Türkiye'nin toplumsal gerçekliğini tam olarak yansıtmakta zorlanıyor. Çünkü Türkiye, farklı etnik kökenlerden, inançlardan ve kültürlerden insanların bir arada yaşadığı bir ülke. Bu nedenle, "ümmet" veya "millet" gibi tek bir üst kimlik dayatması, sorunları çözmek yerine derinleştirebilir.
2013'teki çözüm sürecinde elde edilen deneyimler, bugünkü aktörler için önemli dersler içeriyor. O dönemde, müzakere sürecinin şeffaf olmaması, toplumun geniş kesimlerinin dışlanması ve güven eksikliği, sürecin çökmesine neden olan faktörler arasındaydı. Bugün de benzer hataların tekrarlanmaması için, daha kapsayıcı ve katılımcı bir yaklaşım benimsenmesi gerekiyor. Aksi halde, "av" ve "avcı" metaforu üzerinden yürütülen tartışmalar, sadece kısır bir döngüye hizmet eder.
Av Kim, Avcı Kim?
Bu soru, aslında güç ilişkilerini sorgulayan bir sorudur. Devlet, Kürt siyasi hareketini "avlamaya" mı çalışıyor, yoksa Kürt siyasi hareketi devleti "avlamaya" mı çalışıyor? Ya da her ikisi de birbirini "av" olarak mı görüyor? Bu soruların yanıtı, tarafların pozisyonlarına göre değişiyor. Ancak gerçek şu ki, bu tür bir av-avcı ilişkisi, çözüme değil, çatışmaya hizmet eder. Türkiye'nin barış ve istikrarı için, tarafların birbirini "av" olarak görmekten vazgeçmesi ve ortak bir gelecek inşa etmeye odaklanması gerekiyor.
2013'teki tartışmalar, bugünkü tartışmalara ışık tutuyor. O gün "ümmet mi, millet mi?" sorusu etrafında dönen tartışmalar, bugün de aynı şekilde devam ediyor. Ancak unutulmamalıdır ki, bu kavramlar birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısı olabilir. Türkiye, hem ümmet hem de millet bilincini bir arada yaşatabilecek bir ülkedir. Yeter ki, taraflar samimi olsun ve av-avcı ilişkisinden kurtulsun.
