Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin (UCM) Gazze'de işlenen savaş suçları kapsamında hakkında tutuklama emri çıkardığı İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu kürsüsüne çıkmaya hazırlanıyor. Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas ise aynı toplantıya katılamayacak. New York'ta gerçekleşecek Genel Kurul oturumları, hukuki tartışmaların yanı sıra diplomatik krizi de derinleştiriyor.
UCM kararının kapsamı ve hukuki sonuçları
UCM, Gazze'de 7 Ekim 2023 sonrası başlayan çatışmalarda savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar işlendiği gerekçesiyle İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında tutuklama emri çıkarmıştı. Mahkeme, Hamas'ın askeri kanadı liderlerinden Muhammed Deif için de benzer bir karar almıştı. İsrail ve ABD, UCM'nin yargı yetkisini tanımadıklarını ve kararın siyasi olduğunu savunuyor. Buna karşın 120'den fazla ülke Roma Statüsü'ne taraf olduğu için teorik olarak Netanyahu'nun bu ülkelerde tutuklanması gerekiyor.
Netanyahu'nun BM kürsüsünde konuşacak olması, UCM kararının uygulanabilirliği konusundaki soru işaretlerini artırıyor. ABD, BM Genel Merkezi'nin bulunduğu New York'ta ev sahibi ülke olarak, BM anlaşmaları çerçevesinde devlet başkanlarının katılımını güvence altına almakla yükümlü. ABD'nin Roma Statüsü'ne taraf olmaması, Netanyahu'nun olası bir tutuklama riskiyle karşılaşmadan konuşmasını mümkün kılıyor. Ancak UCM'nin kararı, İsrail'in uluslararası alandaki meşruiyetini ciddi biçimde sarsmış durumda.
Abbas'ın katılamama nedeni: ABD vizesi engeli
Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas'ın BM Genel Kurulu'na katılamayacak olmasının nedeni ise ABD'nin vize kısıtlamaları. Filistin yönetimine yakın kaynaklara göre, Abbas'a ABD vizesi verilmedi. Bu durum, Filistin liderinin uluslararası platformda sesini duyurmasını engelleyecek. 2023 ve 2024 yıllarında da benzer vize sorunları yaşanmış, ancak bu yılki kısıtlama daha geniş kapsamlı. ABD yönetimi, Filistin yönetiminin UCM başvurusunu desteklemesi ve bazı ülkelerle yürüttüğü diplomatik girişimleri gerekçe göstererek vizeyi askıya almış olabilir. Filistin Dışişleri Bakanlığı konuyla ilgili resmi bir açıklama yapmadı.
Abbas'ın katılamaması, BM Genel Kurulu'nda Filistin meselesinin temsil edilmesi açısından önemli bir boşluk yaratacak. Filistin'in BM daimi gözlemci statüsü bulunuyor ve Abbas genellikle her yıl Genel Kurul'da konuşma yaparak Filistin halkının taleplerini dile getiriyor. Bu yıl Gazze'deki insani krizin boyutu ve UCM kararları göz önüne alındığında, Abbas'ın yokluğu Filistin diplomasisi için bir dezavantaj olarak değerlendiriliyor.
BM kürsüsü ve diplomatik denge
BM Genel Kurulu, her yıl Eylül ayında New York'ta dünya liderlerini bir araya getiriyor. Bu yılki oturumlarda Gazze, Ukrayna ve küresel iklim krizi öne çıkan başlıklar arasında. Netanyahu'nun konuşması sırasında bazı ülkelerin salonu terk etmesi bekleniyor. Geçmiş yıllarda da benzer protestolar yaşanmıştı. Öte yandan, İsrail'in BM'deki daimi temsilcisi, Netanyahu'nun mesajının "barış ve güvenlik" odaklı olacağını belirtti. Filistin yönetimi ise Abbas'ın katılamamasını "uluslararası hukukun ihlali" olarak nitelendiriyor.
UCM kararının ardından Avrupa ülkelerinden farklı sesler çıkıyor. İrlanda, İspanya ve Belçika gibi ülkeler Netanyahu'nun ülkelerine gelmesi durumunda tutuklanabileceğini açıklamıştı. Ancak ABD'nin tutumu ve BM'nin ev sahipliği statüsü, Netanyahu'nun yargıdan muaf bir şekilde New York'a gitmesini sağlıyor. Hukukçular, bunun UCM'nin otoritesini zayıflatabileceği uyarısında bulunuyor.
Filistin lideri Abbas'ın BM kürsüsünden mahrum kalması, Filistin halkının sesinin duyurulması noktasında önemli bir kayıp olarak görülüyor. Uluslararası toplumun Gazze'deki soykırım iddialarına ilişkin tutumu ise belirsizliğini koruyor. BM Genel Kurulu'nda yapılacak oylamalar ve görüşmeler, önümüzdeki günlerde Filistin meselesinin seyrini belirleyebilir.
BM Genel Kurulu'nun bu yılki oturumları, UCM kararlarının gölgesinde geçecek. Netanyahu'nun konuşması, İsrail'in uluslararası alandaki yalnızlığını daha da görünür kılabilir. Filistin yönetiminin ise alternatif diplomatik kanallar arayışına girmesi bekleniyor. Uluslararası hukuk ve siyaset arasındaki gerilim, BM çatısı altında bir kez daha sınanacak.
