Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) tarafından yapılan yeni bir araştırma, 1975 ile 2023 yılları arasında Türkiye'nin beş büyük kentinin nüfus sıralamasının tamamen değiştiğini ortaya koydu. İstanbul'un zirvedeki yerini korumasına karşın Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya gibi şehirlerin sıralamadaki konumları göç hareketleriyle yeniden şekillendi. Çalışma, kırsaldan kente göçün yanı sıra deprem, sanayileşme ve turizm gibi faktörlerin kentlerin demografik yapısını nasıl dönüştürdüğünü gözler önüne seriyor.
İstanbul tartışmasız lider, Ankara geriledi
Araştırmaya göre İstanbul, 1975'te olduğu gibi 2023'te de en kalabalık şehir konumunu sürdürüyor. Ancak Ankara, 1975'te ikinci sıradayken 2023'te üçüncü sıraya geriledi. Başkentin nüfusu göç almasına rağmen, İzmir ve Antalya gibi kıyı kentlerinin daha hızlı büyümesi Ankara'nın görece gerilemesine yol açtı. Bursa ise sanayi yatırımları ve göç dalgasıyla 1975'teki dördüncülüğünü 2023'te beşinci sıraya taşıdı. Antalya ise turizm ve lojistik avantajlarıyla 1975'te yedinci sıradayken 2023'te dördüncü sıraya yükseldi.
Göçün ardındaki dinamikler
TEPAV raporu, kentlerin yer değiştirmesinde itici gücün kırdan kente göç olduğunu vurguluyor. 1975-2023 döneminde Türkiye'nin kentsel nüfusu %300 artarken, kırsal nüfus azaldı. Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu'dan batıya yönelen göç, İstanbul, İzmir ve Antalya gibi şehirlerin nüfusunu katladı. Ayrıca 1990'lardaki terör olayları ve 2023'teki Kahramanmaraş merkezli depremler, zorunlu göçü hızlandırdı. Sanayi teşvikleri ve turizm yatırımları da Bursa ve Antalya'nın cazibesini artırdı.
Kent sıralaması siyasi dengeleri de etkiliyor
Nüfus sıralamasındaki değişim, siyasi temsil ve yerel yönetim hizmetlerinin planlanmasında da yansımalar doğuruyor. Örneğin, Antalya'nın yükselişi milletvekili sayısını artırırken, Ankara'nın gerilemesi temsil dengesini etkiledi. Araştırmacılar, bu değişimin önümüzdeki dönemde kentsel dönüşüm, altyapı yatırımları ve göç politikalarının yeniden ele alınmasını gerektireceğini belirtiyor.
Türkiye'nin beş büyük kentindeki bu dönüşüm, sosyoekonomik dinamiklerin yanı sıra siyasal dengeleri de yeniden şekillendiriyor. 1975'ten bugüne nüfus hareketliliği, sadece şehirlerin fiziksel yapısını değil, aynı zamanda toplumsal tercihleri ve siyasi temsili de dönüştürüyor. Gelecekteki kentleşme politikalarının bu gerçekleri dikkate alması, sürdürülebilir bir büyüme için hayati önem taşıyor.
