Türkiye’nin ihracat pazarlarındaki rekabet gücü, büyük ölçüde ara malı maliyetlerine bağlı. Otomotivden tekstile, beyaz eşyadan kimyaya kadar pek çok sektör, Çin, Hindistan, Meksika ve Doğu Avrupa ülkeleriyle maliyet avantajı için yarışıyor. Enerji, hammadde, lojistik, işçilik ve vergi kalemlerinden oluşan ara malı maliyetlerinde Türkiye’nin mevcut durumu ve rakiplerine göre konumu, bu analizde masaya yatırılıyor.
Enerji maliyetleri Türkiye’yi zorluyor
Türkiye’de sanayi elektrik fiyatları, Çin ve Hindistan’ın üzerinde seyrediyor. 2024 verilerine göre, Türkiye’de kWh başına 0,12 dolar olan sanayi elektriği, Çin’de 0,09 dolar, Hindistan’da 0,08 dolar, Meksika’da 0,10 dolar seviyesinde. Doğal gazda da benzer bir tablo var: Türkiye’de bin metreküp fiyatı 350 dolar civarında iken, Çin’de 300 dolar, Hindistan’da 280 dolar, ABD’de ise 120 dolar. Enerji maliyetleri, özellikle enerji yoğun sektörlerde (çelik, seramik, kimya) Türkiye’nin rekabet gücünü baskılıyor.
Lojistik maliyetleri: Coğrafi avantaj rakiplere karşı
Türkiye’nin lojistik avantajı, Avrupa’ya olan yakınlığıyla öne çıkarken, iç lojistik maliyetleri ise yüksek. Akaryakıt fiyatları ve köprü-geçiş ücretleri, yurtiçi taşımacılığı pahalı hale getiriyor. Buna karşılık Çin, devlet destekli liman altyapısıyla ihracatta lojistik maliyetlerini düşük tutuyor. Meksika ise ABD sınırına yakınlığıyla avantajlı. Türkiye’de navlun maliyetleri, Çin ve Hindistan’a göre %15-20 daha yüksek.
İşgücü maliyetleri: Rekabetçi ama yükselen
Türkiye’de saatlik işgücü maliyeti ortalama 6 dolar ile Çin’in (5 dolar) biraz üzerinde, Hindistan’ın (2 dolar) çok üzerinde, Meksika’nın (4 dolar) ise üzerinde. Ancak Doğu Avrupa ülkeleri (Polonya, Romanya) 10-12 dolar ile daha pahalı. Türkiye, vasıflı işgücü havuzuyla ara malı üretiminde kalite avantajı sunarken, asgari ücret artışları maliyetleri yukarı çekiyor. Özellikle tekstil ve konfeksiyon sektöründe Türkiye, Çin ve Hindistan karşısında maliyet dezavantajı yaşıyor.
Hammadde fiyatları ve tedarik süreleri
Türkiye, birçok hammaddeyi ithal etmek durumunda. Demir-çelikte Çin’den, petrokimyada Orta Doğu’dan alınan hammaddeler, döviz kuru dalgalanmalarına açık. Çin ise kendi maden ve enerji kaynaklarıyla daha avantajlı. Hindistan, pamuk ve demir cevherinde; Meksika ise petrokimyada doğal kaynak avantajına sahip. Tedarik sürelerinde Türkiye, Çin’e göre daha hızlı (2-3 hafta), Hindistan’a göre ise benzer sürede.
Vergi ve teşvikler: Devlet desteği kilit rol oynuyor
Türkiye’de ara malı üretiminde kurumlar vergisi %25, ancak yatırım teşvikleriyle bu oran bazı bölgelerde %15’e düşebiliyor. Çin’de vergi oranları ve teşvikler bölgelere göre değişmekle birlikte ortalama %25; Meksika’da %30, Hindistan’da ise %25-30 arası. Türkiye’de Ar-Ge teşvikleri ve istihdam prim destekleri maliyetleri azaltsa da enerji sübvansiyonlarının azlığı dezavantaj oluşturuyor.
Değerlendirme
Türkiye’nin ara malı maliyetleri, Çin ve Hindistan karşısında enerji ve lojistik kalemlerinde dezavantajlıyken, işgücü kalitesi ve tedarik hızı artıları. Meksika’ya kıyasla enerji maliyetleri daha yüksek, ancak Avrupa’ya yakınlık avantaj sağlıyor. Sanayi üretiminde sürdürülebilir rekabet gücü için enerjide dışa bağımlılığın azaltılması, lojistik altyapının iyileştirilmesi ve teşviklerin daha etkin kullanılması gerekiyor. Uzmanlar, eğer Türkiye yenilenebilir enerji yatırımlarıyla maliyetleri düşürebilir ve ticaret anlaşmalarını çeşitlendirebilirse, rakiplerine karşı üstünlük sağlayabileceği görüşünde.
