Ticaret Bakanlığı, Türkiye ile Ukrayna arasında imzalanan Serbest Ticaret Anlaşması'nın (STA) 1 Ekim 2023 tarihi itibarıyla yürürlüğe girdiğini duyurdu. Bakanlıktan yapılan yazılı açıklamaya göre, anlaşma kapsamındaki mal ticaretine ilişkin gümrük vergisi düzenlemeleri ise 1 Ocak 2027 tarihinde uygulanmaya başlayacak. Böylece iki ülke arasındaki ticari ilişkilerde yeni bir dönem başlarken, sanayi ve tarım ürünlerinde karşılıklı vergi avantajları sağlanması hedefleniyor.
Anlaşmanın Kapsamı ve Takvimi
Türkiye-Ukrayna STA'sı, iki ülke arasındaki mal ticaretini düzenleyen kapsamlı bir çerçeve sunuyor. Anlaşma, 1 Ekim 2023'te resmen yürürlüğe girmiş olsa da, gümrük vergilerine ilişkin hükümler 1 Ocak 2027'ye kadar kademeli olarak uygulanacak. Bu geçiş süreci, işletmelere yeni düzenlemelere uyum sağlamaları için zaman tanımayı amaçlıyor. Ticaret Bakanlığı, söz konusu takvimin öngörülebilirlik sağladığını ve ticaretin kesintisiz sürmesini desteklediğini belirtti.
Anlaşma çerçevesinde, sanayi ürünlerinin büyük bir kısmında gümrük vergilerinin kaldırılması planlanıyor. Tarım ürünlerinde ise belirli kotalar ve tavizler öngörülüyor. İki ülke, karşılıklı olarak hassas sektörleri korumak amacıyla bazı ürünlerde geçiş dönemleri ve sınırlı muafiyetler belirlemiş durumda. Bu sayede, yerli üreticilerin olumsuz etkilenmesinin önüne geçilmesi hedefleniyor.
İkili Ticarette Beklentiler
Türkiye ve Ukrayna arasındaki ticaret hacmi son yıllarda dalgalı bir seyir izledi. 2021'de iki ülke arasındaki ticaret hacmi 7 milyar doları aşmıştı. 2022'de başlayan savaş nedeniyle ticarette ciddi aksamalar yaşandı. STA'nın yürürlüğe girmesiyle birlikte, önümüzdeki dönemde ticaretin yeniden canlanması ve çeşitlenmesi bekleniyor. Özellikle makine, otomotiv yan sanayi, gıda işleme, tekstil ve inşaat malzemeleri sektörlerinde karşılıklı yatırım ve iş birliği fırsatlarının artacağı öngörülüyor.
Ukrayna, Türkiye'nin Karadeniz'deki önemli ticari ortaklarından biri konumunda. Türkiye, Ukrayna'nın altyapı yenileme çalışmalarında da aktif rol alıyor. STA, bu iş birliğini kurumsal bir zemine taşıyarak, müteahhitlik ve mühendislik hizmetleri gibi alanlarda yeni projelerin önünü açabilir.
Bölgesel ve Küresel Bağlam
Türkiye, son yıllarda serbest ticaret anlaşmaları ağına önem veriyor. AB, EFTA, Güney Kore, Malezya, Singapur gibi birçok ülke ve bölgeyle STA'lar yürürlükte. Ukrayna ile imzalanan anlaşma, Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü (KEİ) çerçevesindeki iş birliğini de güçlendirebilir. Ayrıca, Ukrayna'nın AB ile derin ve kapsamlı serbest ticaret anlaşması (DCFTA) bulunuyor. Türkiye'nin Ukrayna ile yaptığı STA, dolaylı olarak AB pazarına erişimde de bazı avantajlar sağlayabilir. Ancak uzmanlar, savaşın yarattığı belirsizliklerin ve lojistik zorlukların kısa vadede ticaretin tam potansiyeline ulaşmasını engelleyebileceğini hatırlatıyor.
İş Dünyası ve Uzman Görüşleri
İş dünyası temsilcileri, anlaşmanın yürürlüğe girmesini olumlu karşıladı. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) yetkilileri, STA'nın ihracatçılar için yeni pazarlar yaratacağını ve Ukrayna'nın yeniden inşası sürecinde Türk firmalarının daha etkin rol alabileceğini belirtti. Ancak bazı sektör temsilcileri, gümrük vergilerinin 2027'ye kadar sürecek geçiş dönemi nedeniyle kısa vadede beklenen etkinin sınırlı kalabileceğini dile getiriyor. Ekonomistler ise anlaşmanın uzun vadede iki ülke arasındaki ticaret hacmini 10 milyar dolar seviyesine taşıyabileceğini öngörüyor.
Ticaret Bakanlığı, anlaşmanın uygulanmasına yönelik olarak işletmelere rehberlik edecek kılavuzlar yayımlayacağını ve geçiş sürecinde bilgilendirme toplantıları düzenleyeceğini açıkladı. Ayrıca, gümrük idarelerinin yeni düzenlemelere uyum sağlaması için teknik altyapı çalışmalarının sürdüğü belirtildi.
Sonuç olarak, Türkiye-Ukrayna Serbest Ticaret Anlaşması'nın yürürlüğe girmesi, iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerde stratejik bir adım olarak değerlendiriliyor. Ancak anlaşmanın gerçek etkisi, önümüzdeki yıllarda ticaret verileriyle netleşecek. Savaşın gölgesinde imzalanan bu anlaşma, bir yandan ticari bağları güçlendirme potansiyeli taşırken, diğer yandan bölgesel istikrarsızlığın yarattığı riskleri de beraberinde getiriyor. Türkiye'nin ihracat odaklı büyüme stratejisi açısından Ukrayna pazarı, uzun vadede önemini koruyacak gibi görünüyor.
