Türkiye, Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) 2025 araştırmasında üst düzey başarı gösteren öğrenci oranı ile temel yeterlilik altında kalan öğrenci oranı arasında OECD ortalamasına kıyasla daha dengeli bir tablo ortaya koydu. 2022 yılında yapılan önceki PISA döngüsüne göre hem üst düzey hem de temel altı öğrenci oranlarında çeşitli değişimler yaşanırken, Türkiye'nin genel dağılımı eğitimde kutuplaşmanın sınırlı kaldığına işaret etti. Bu sonuç, Türk eğitim sisteminin hem yüksek başarı gösteren öğrencileri destekleme hem de dezavantajlı grupları sisteme dahil etme çabalarının bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
PISA 2025'te Türkiye'nin Performans Dağılımı
PISA 2025, 15 yaşındaki öğrencilerin matematik, fen bilimleri ve okuma becerilerindeki yeterliliklerini ölçen bir uluslararası değerlendirme programıdır. Türkiye, bu döngüde üst düzey yeterlilik seviyesine ulaşan öğrenci oranını korurken, temel yeterlilik altında kalan öğrenci oranında da önemli bir artış yaşamadı. Böylece OECD ülkeleri ortalamasına göre daha homojen bir başarı grafiği çizdi. Örneğin, OECD'de üst düzey öğrenci oranı ortalama %10 civarında seyrederken, Türkiye'de bu oran %8-9 bandında gerçekleşti. Benzer şekilde, temel altı öğrenci oranı OECD'de %22 iken Türkiye'de %20 seviyelerinde kaldı. Bu durum, Türkiye'nin eğitimde fırsat eşitliği açısından OECD ortalamasına yaklaştığını gösteriyor.
PISA 2025 sonuçları ayrıca okul türleri arasındaki başarı farkının da azaldığını ortaya koydu. Özellikle mesleki ve teknik Anadolu liseleri ile fen liseleri arasındaki uçurumun kısmen kapandığı, genel liselerin performansının ise istikrarlı bir seyir izlediği görüldü. Kız ve erkek öğrenciler arasındaki başarı farkının da matematik ve fen alanlarında azaldığı, okuma becerilerinde ise kız öğrencilerin lehine bir farkın sürdüğü belirtiliyor.
Eğitim Reformlarının Etkisi ve Bölgesel Farklılıklar
Türkiye'nin PISA 2025'teki dengeli dağılımında, son yıllarda uygulanan eğitim politikalarının etkili olduğu değerlendiriliyor. Özellikle okul öncesi eğitimin yaygınlaştırılması, öğretmen eğitimine yapılan yatırımlar ve dijital altyapının güçlendirilmesi gibi adımlar, temel altı öğrenci oranının düşük kalmasına katkı sağladı. Ayrıca, 2023'te başlatılan 'Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli' ile müfredatın güncellenmesi ve beceri temelli eğitime geçiş, üst düzey düşünme becerilerine sahip öğrenci sayısını artırdı. Ancak bölgesel farklılıklar hâlâ önemli bir sorun olarak öne çıkıyor. Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki okullarda temel altı öğrenci oranı, batı illerine göre iki kat daha yüksek. Bu durum, eğitimde fırsat eşitliği için daha fazla kaynak aktarılması gerektiğini gösteriyor.
PISA 2025 verilerine göre, Türkiye'de sosyoekonomik açıdan dezavantajlı öğrencilerin üst düzey başarı gösterme oranı OECD ortalamasının altında. Ancak bu gruptaki öğrencilerin temel yeterlilik altında kalma oranı da OECD ortalamasına yakın. Yani Türkiye, dezavantajlı öğrencileri tamamen kaybetmiyor; fakat onları üst düzeye taşımakta zorlanıyor. Bu noktada, okul dışı destek programları, mentorluk ve aile katılımı gibi müdahalelerin önemi artıyor.
Uzman Görüşleri ve Gelecek Perspektifi
Eğitim uzmanları, PISA 2025 sonuçlarının Türkiye'nin eğitimde kitlesel başarıyı artırma yönünde ilerlediğini ancak üstün yetenekli öğrencilerin potansiyelini tam olarak kullanamadığını belirtiyor. Özellikle fen ve matematik alanlarında üst düzey öğrenci oranının artırılması için öğretmenlerin mesleki gelişiminin sürekli kılınması ve okullara daha fazla özerklik verilmesi öneriliyor. Ayrıca, PISA 2025'te ilk kez uygulanan 'yaratıcı düşünme' modülünde Türkiye'nin orta düzeyde bir performans sergilediği, bu alanda müfredatın güçlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Milli Eğitim Bakanlığı yetkilileri, PISA 2025 sonuçlarını 'umut verici ancak yeterli değil' şeklinde yorumladı. Bakanlık, önümüzdeki dönemde özellikle temel altı öğrenci oranını daha da düşürmek ve üst düzey öğrenci oranını OECD ortalamasının üzerine çıkarmak için hedefler belirledi. Bu kapsamda, erken çocukluk eğitimi, öğretmen istihdamı ve dijital içerik geliştirme alanlarında yeni yatırımlar planlanıyor.
PISA 2025, Türkiye'nin eğitimde dengeli bir dağılım sergilediğini gösterse de, bu dengeyi sürdürülebilir kılmak için bölgesel eşitsizliklerin giderilmesi ve dezavantajlı gruplara yönelik politikaların güçlendirilmesi gerekiyor. Eğitim, uzun vadeli bir yatırım olduğundan, bugünkü tablo gelecekteki iş gücü niteliğini de belirleyecek. Türkiye'nin PISA 2025'teki performansı, doğru politikalar ve kararlı uygulamalarla daha da ileriye taşınabilir.
