Türkiye'den Avrupa Birliği ülkelerine ihraç edilen bazı sebze ve meyvelerde, Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) tarafından belirlenen yasal limitlerin tam 10 katı oranında pestisit kalıntısı tespit edildi. Avrupa Komisyonu'nun Gıda ve Yemler İçin Hızlı Alarm Sistemi (RASFF) verilerine göre, son bir yıl içinde Türkiye menşeli ürünlerde yapılan kontrollerde 112 uyarı yayınlandı. Bu uyarıların büyük çoğunluğunu biber, domates, nar ve limon gibi ürünler oluşturuyor. Uzmanlar, bu durumun hem tüketici sağlığı hem de Türkiye'nin tarım ihracatı açısından ciddi risk oluşturduğunu belirtiyor.
RASFF verileri ve etkilenen ürünler
Avrupa Birliği'nin hızlı alarm sistemi olan RASFF, üye ülkeler arasında gıda güvenliği risklerini anlık olarak paylaşan bir platform. 2023 yılı boyunca Türkiye'den ihraç edilen ürünlerde en sık rastlanan pestisitler; klorpirifos, asetamiprid ve karbendazim olarak öne çıkıyor. Bu kimyasalların özellikle yeşil biber, salatalık ve üzümde yüksek oranlarda bulunduğu kaydedildi. Örneğin, Almanya'ya gönderilen bir parti kırmızı biberde, yasal limit olan 0.01 mg/kg yerine 0.1 mg/kg klorpirifos tespit edildi. Bu oran, hem insan sağlığı açısından risk teşkil ediyor hem de Avrupa pazarında Türk ürünlerinin itibarını zedeliyor.
İhracatçılar ve üreticiler ne diyor?
Konuyla ilgili görüşüne başvurduğumuz Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği Başkanı Hayrettin Uçak, durumun ciddiyetini kabul etmekle birlikte çözüm için adımlar atıldığını söylüyor: "Son dönemde denetimlerimizi artırdık. Ancak üreticinin bilinçlendirilmesi şart. Pestisit kullanımı konusunda eğitim programları başlattık. Hedefimiz, 2024 sonuna kadar ihracatta sıfır alarm seviyesine ulaşmak." Uçak, ayrıca AB'nin yeni düzenlemelerini yakından takip ettiklerini ve uyum sağlamak için çalıştıklarını ifade etti. Öte yandan, bazı üreticiler, yüksek maliyetler nedeniyle organik tarıma geçişin zor olduğunu dile getirirken, devlet desteklerinin artırılmasını talep ediyor.
Uzman görüşü: Sağlık riskleri ve önlemler
Gıda mühendisi ve toksikolog Prof. Dr. Ayşe Kaya, pestisit kalıntılarının özellikle çocuklar ve hamileler üzerinde olumsuz etkileri olabileceğini vurguluyor: "Klorpirifos gibi organofosfatlar, sinir sistemi üzerinde toksik etkiye sahiptir. Uzun süreli maruziyet, nörogelişimsel bozukluklara yol açabilir. Bu nedenle, tespit edilen bu oranlar gerçekten endişe verici." Prof. Dr. Kaya, çözüm olarak entegre zararlı yönetimi (IPM) yöntemlerinin yaygınlaştırılması ve biyopestisitlerin kullanımının teşvik edilmesi gerektiğini belirtiyor. Ayrıca, tarımda iyi uygulama standartlarının (GAP) zorunlu hale getirilmesi ve ihracat öncesi analizlerin bağımsız laboratuvarlarda yapılmasının önemine dikkat çekiyor.
İhracat rakamlarındaki düşüş ve gelecek perspektifi
RASFF uyarılarındaki artış, bazı Avrupa ülkelerinin Türk ürünlerine yönelik ek kontroller uygulamasına neden oldu. Özellikle Rusya'nın Ukrayna'ya saldırısı sonrası Avrupa'da artan gıda fiyatları, Türkiye'nin tarım ihracatını önemli ölçüde artırmıştı. Ancak, 2024'ün ilk çeyreğinde yaş meyve sebze ihracatında yüzde 5'lik bir düşüş yaşandı. Uzmanlar, bu düşüşün hem iklim koşulları hem de güvenlik endişelerinden kaynaklandığını ifade ediyor. Türkiye'nin hedef pazarları olan Almanya, Fransa ve Hollanda'da Türk ürünlerine olan güvenin sarsılmaması için acil önlemler alınması gerekiyor. Bu kapsamında, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın ulusal kalıntı izleme programını güçlendirmesi ve üreticilere yönelik denetimlerin sıklaştırılması bekleniyor.
Bağımsız değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin tarım ihracatının sürdürülebilirliği açısından kritik bir test niteliği taşıyor. AB standartlarına uyum, sadece pazar erişimini korumakla kalmıyor, aynı zamanda tüketici sağlığını da güvence altına alıyor. Uzun vadede, dış pazarlarda rekabetçi kalabilmek için pestisit kullanımının azaltılması ve organik tarımın yaygınlaştırılması kaçınılmaz görünüyor. Bu dönüşüm, hem çevreye hem de insan sağlığına yapılan yatırım olarak değerlendirilmelidir. Türkiye'nin bu konuda kararlı adımlar atması, uluslararası itibarını güçlendirecek ve ihracat gelirlerini artıracaktır.
