2030 Ulusal Akıllı Şehirler Stratejisi ve Eylem Planı'nın yürürlüğe girmesiyle Türkiye'de yeni bir dönem başlıyor. 81 ili kapsayan 5 yıllık yol haritası, trafikten çevre yönetimine, afetlerden kentsel dönüşüme kadar birçok alanda dijital çözümleri hayata geçirecek. Plan kapsamında yerli teknoloji kullanımını teşvik etmek amacıyla yüzde 80 yerlilik şartı aranacak.
Beş Yıllık Yol Haritası ve Yerlilik Şartı
Strateji belgesi, 2025-2030 yıllarını kapsayan bir takvimle uygulanacak. Akıllı şehir uygulamalarında kullanılacak yazılım ve donanımın en az yüzde 80'inin yerli kaynaklardan sağlanması zorunlu tutulacak. Bu şart, yerli teknoloji firmalarını desteklemeyi ve dışa bağımlılığı azaltmayı hedefliyor. Ayrıca, belediyelerin akıllı şehir projeleri için merkezi bir fon oluşturulacak ve yerel yönetimlere teknik destek sağlanacak.
Akıllı Uygulama Alanları
Plan dahilinde öne çıkan başlıca uygulama alanları şunlar:
- Akıllı trafik yönetimi: Sensörler ve yapay zeka destekli sinyalizasyon sistemleriyle trafik yoğunluğu azaltılacak, toplu taşıma entegrasyonu güçlendirilecek.
- Çevre ve atık yönetimi: Akıllı atık toplama sistemleri, hava kalitesi izleme istasyonları ve enerji verimliliği uygulamaları devreye alınacak.
- Afet yönetimi: Erken uyarı sistemleri, afet anında koordinasyonu sağlayacak dijital platformlar ve hasar tespitinde insansız hava araçları kullanılacak.
- Kentsel dönüşüm: Dijital ikiz teknolojisiyle şehirlerin üç boyutlu modelleri oluşturulacak, dönüşüm projeleri bu modeller üzerinden planlanacak.
Bu uygulamaların hayata geçirilmesi için belediyelere teknik ve mali destek sağlanacak. Ayrıca, vatandaşların akıllı şehir hizmetlerine mobil uygulamalar üzerinden erişimi kolaylaştırılacak.
Uygulama Takvimi ve Koordinasyon
Stratejinin ilk etabı 2025 yılında pilot illerde başlayacak. 2026-2028 arasında tüm büyükşehirlerde, 2029-2030'da ise 81 ilin tamamında sistemlerin entegrasyonu tamamlanacak. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda yürütülecek çalışmalara ilgili bakanlıklar, belediyeler ve özel sektör temsilcileri katılacak. İzleme ve değerlendirme için yıllık raporlar yayımlanacak.
Arka Plan ve Beklentiler
Türkiye, son yıllarda akıllı şehir alanında çeşitli projeler yürütüyordu. Ancak bu projeler çoğunlukla yerel düzeyde ve dağınık şekilde ilerliyordu. Yeni strateji, ulusal bir çerçeve oluşturarak bütüncül bir yaklaşım getiriyor. Uzmanlar, yerlilik şartının yerli teknoloji ekosistemini güçlendireceğini ancak bazı belediyeler için maliyet artışı yaratabileceğini belirtiyor. Öte yandan, akıllı şehir uygulamalarının veri güvenliği ve mahremiyet konularında yeni düzenlemeleri gerektirebileceği ifade ediliyor.
Stratejinin başarısı, belediyelerin teknik kapasitesi ve merkezi hükümetin sağlayacağı finansmanın sürekliliğine bağlı. 2030'a kadar 81 ilde dijital dönüşümün tamamlanması hedefleniyor. Bu süreçte vatandaşların da akıllı şehir çözümlerine adaptasyonu için eğitim ve bilinçlendirme kampanyaları düzenlenecek.
