Ticaret Bakanlığı'nın Tüketici Hakem Heyeti sayısını 211'den 170'e düşürmesi ve büyükşehirlerdeki birimleri merkezileştirme kararı, tüketici örgütlerinin tepkisini çekti. Tüketici Dernekleri Federasyonu (TükoDer) İzmir Şube Başkanı Av. Fatih Kurdoğlu, bu düzenlemenin adalete erişimi güçleştireceğini ve tüketicileri mağdur edeceğini savundu. Kurdoğlu, özellikle düşük tutarlı uyuşmazlıklarda tüketicilerin hak arama yollarının daraltıldığını ifade etti.
Tüketici Hakem Heyetleri Neden Önemli?
Tüketici Hakem Heyetleri, tüketiciler ile satıcılar arasında çıkan uyuşmazlıklarda, dava açmadan önce başvurulan resmi bir mekanizma. 2024 yılı itibarıyla parasal sınırı 149 bin 400 lira olan uyuşmazlıklarda tüketiciler bu heyetlere başvurabiliyor. Heyetlerin kararları bağlayıcı nitelikte. Bu nedenle, özellikle küçük alışverişlerde ya da ayıplı mal ve hizmetlerde tüketicinin en hızlı ve masrafsız çözüm yolu olarak kabul ediliyor.
Yeni düzenlemeyle birlikte, ilçelerde bulunan bazı hakem heyetleri kapatılarak büyükşehirlerde merkezi bir yapı oluşturuldu. Bu durum, özellikle kırsal kesimde yaşayan tüketicilerin yüzlerce kilometre yol kat etmesine neden olacak. Kurdoğlu, bu durumun tüketicilerin hak arama özgürlüğünü fiilen kısıtladığını belirterek, “Adalet, geciktiğinde adalet olmaktan çıkar. Vatandaşın kapısına kadar gelen devlet, şimdi onu adliyelerde bekler hale getiriyor” dedi.
Örgütler Ne Diyor?
Tüketici örgütleri, bu kararın alınma sürecinde kendilerinin görüşünün alınmadığını da dile getiriyor. TükoDer'in yanı sıra Tüketici Hakları Derneği ve Tüketiciyi Koruma Derneği gibi kuruluşlar da ortak bir basın açıklaması yaparak kararı kınadı. Açıklamada, “Tüketici Hakem Heyetleri, Anayasa ile güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün somut bir göstergesidir. Bu kurumların etkinliğini azaltmak, tüketicinin aleyhine bir düzenlemedir” ifadelerine yer verildi.
Ayrıca, örgütler bu düzenlemenin, şirketlerin lehine bir durum yarattığını, çünkü tüketicilerin artık dava açmak zorunda kalarak hem zaman hem de maddi kayıp yaşayacağını vurguluyor. Kurdoğlu, “Sermaye kesimi, tüketicinin hak arama mücadelesinden yılgınlık gelmesini ister. Bu düzenleme tam da bunu sağlayacak bir adım” şeklinde konuştu.
Büyükşehirlerde Merkezileşme
Düzenlemeye göre, nüfusu 500 binin üzerindeki illerde hakem heyetleri tek bir merkezde toplanacak. Örneğin İstanbul'da yaklaşık 15 olan başvuru noktası sayısının 5'e düşürülmesi planlanıyor. Bu durum, yoğun başvuruların yaşandığı kentlerde dosyaların işlem süresini uzatacak ve tüketicilerin mağduriyetini artıracak.
Konuyla ilgili olarak Ticaret Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada, amaçlarının “daha etkin ve hızlı karar vermek” olduğu belirtildi. Açıklamada, dijital altyapının güçlendirildiği ve başvuruların online olarak alınabildiği hatırlatılarak, coğrafi yakınlığın sorun olmaktan çıktığı ifade edildi. Ancak tüketici örgütleri bu gerekçeye itibar etmiyor. Kurdoğlu, online başvurunun herkes için erişilebilir olmadığını, özellikle yaşlı ve dijital okuryazarlığı düşük kesimlerin dışlanacağını söyledi.
Tüketici hakem heyetlerinin azaltılması kararı, sosyal medyada da geniş yankı uyandırdı. #TüketiciHakemHeyetleriSavun etiketiyle yürütülen kampanyada, tüketiciler yaşadıkları mağduriyetleri paylaşarak kararın geri alınmasını talep ediyor. Binlerce kullanıcı, uzun işlem sürelerini ve artan ulaşım maliyetlerini dile getirerek seslerini duyurmaya çalışıyor.
Uzmanlar ise bu düzenlemenin, tüketici mahkemelerindeki iş yükünü artırabileceği konusunda uyarıyor. Hakem heyetlerinin işlevini yitirmesi durumunda, tüketicilerin doğrudan dava yolunu seçeceğini belirten hukukçular, bunun da yargı sistemine ek yük getireceğini kaydediyor.
Ticaret Bakanlığı yetkilileri, kararın gözden geçirilebileceğinin sinyalini verirken, muhalefet partileri de konuyu meclis gündemine taşıma hazırlığında. CHP ve İYİ Parti milletvekilleri, Tüketici Hakem Heyetleri'nin kapatılmasının Anayasa Mahkemesi'ne taşınacağını duyurdu.
Bu gelişme, hükümetin tüketici hakları konusundaki politikalarının sorgulanmasına neden olurken, özellikle ekonomik kriz ortamında vatandaşların alım gücünün düştüğü bir dönemde tüketicilerin haklarını koruyacak mekanizmaların güçlendirilmesi gerektiği yönünde çağrılar artıyor. Tüketici örgütleri, kararın geri alınması için yasal mücadele başlatacaklarını açıkladı.
Tüketici hakem heyetlerinin azaltılması, yalnızca bir kurumsal düzenleme olarak değil, aynı zamanda tüketici hakları mücadelesinin kazanımlarının geriletilmesi açısından da değerlendiriliyor. 1995 yılında kurulan bu heyetler, yıllar içinde milyonlarca tüketicinin sorununu çözüme kavuşturdu. Bugün gelinen noktada, bu kazanımların korunması ve daha da ileriye taşınması için tüm tüketicilerin ve sivil toplum kuruluşlarının duyarlılık göstermesi büyük önem taşıyor.
