ABD Başkanı Donald Trump, Rus hükümetine, devlet şirketlerine yaptırım uygulanmasını ve Rusya'dan enerji ithal eden ülkelere tarifeler getirilmesini öngören yasa tasarısını imzalayarak yürürlüğe koydu. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamaya göre, yasa kapsamında Rus devletine ait enerji şirketleriyle iş yapan üçüncü ülkelere de ikincil yaptırımlar uygulanabilecek. Karar, Washington'un Moskova'ya yönelik ekonomik baskıyı artırma stratejisinin son halkası olarak değerlendiriliyor.
Yaptırımların Kapsamı ve Uygulama Takvimi
İmzalanan yasa, Rus hükümeti yetkilileri, savunma sanayii ve enerji sektöründeki devlet iştiraklerine yönelik finansal kısıtlamaları içeriyor. Ayrıca, Rusya'dan petrol ve doğal gaz ithal eden ülkelere yüzde 15 ila 25 arasında değişen oranlarda ek tarifeler getirilmesi planlanıyor. Uygulamanın önümüzdeki 90 gün içinde kademeli olarak başlaması bekleniyor.
Yasa tasarısı, Kongre'de her iki partinin de desteğiyle kabul edilmişti. Temsilciler Meclisi'nde yapılan oylamada 341 'evet' oyuna karşılık 78 'hayır' oyu kullanıldı. Senato'da ise tasarı 72'ye karşı 26 oyla geçmişti. Trump, tasarıyı imzalamadan önce yaptığı açıklamada, "Rusya'nın Ukrayna'daki saldırgan tutumuna karşı ekonomik baskıyı artırmaktan başka seçeneğimiz kalmadı" ifadelerini kullandı.
Avrupa ve Asya Piyasalarında Endişe
Yeni yaptırımlar, özellikle Avrupa Birliği ülkeleri ve Asya'daki enerji ithalatçıları arasında endişe yarattı. Almanya, İtalya ve Macaristan gibi Rus doğal gazına bağımlılığı yüksek ülkeler, alternatif kaynak arayışını hızlandırdı. ABD Hazine Bakanlığı, yaptırımlara uymayan ülkelere yönelik ikincil yaptırım mekanizmasının devreye girebileceğini duyurdu.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in sözcüsü Dmitri Peskov, yaptırımların 'uluslararası hukuka aykırı' olduğunu savunarak, "Bu karar küresel enerji piyasalarında istikrarsızlığa yol açacak ve Avrupa'yı daha fazla zarara uğratacaktır" dedi. Peskov, Rusya'nın karşı önlemler alacağını ancak detay vermeyeceğini belirtti.
Türkiye'ye Olası Etkileri
Türkiye, Rusya'dan doğal gaz ve petrol ithal eden ülkeler arasında yer alıyor. Yaptırımların Türkiye'yi nasıl etkileyeceği konusunda henüz resmi bir açıklama yapılmadı. Enerji uzmanları, Türkiye'nin Rus gazına olan bağımlılığının yüzde 40 civarında olduğunu hatırlatarak, alternatif kaynakların devreye sokulmasının zaman alacağını vurguluyor. Olası tarifelerin Türkiye'nin enerji maliyetlerini artırabileceği ve cari açığı olumsuz etkileyebileceği belirtiliyor.
ABD'nin yaptırım kararı, küresel enerji fiyatlarında da dalgalanmaya neden oldu. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 3 artışla 92 dolara yükselirken, Avrupa doğal gaz vadeli işlemleri yüzde 8 prim yaptı. Analistler, yaptırımların tam olarak uygulanması halinde Rusya'nın enerji ihracatında yüzde 20'ye varan düşüş yaşanabileceğini öngörüyor.
Arka Plan ve Uluslararası Tepkiler
ABD, 2014'te Kırım'ın ilhakı sonrası Rusya'ya yönelik ilk yaptırımları uygulamış, 2022'de Ukrayna işgaliyle birlikte bu yaptırımlar genişletilmişti. Ancak enerji sektörüne yönelik doğrudan tarife uygulaması ilk kez bu yasayla hayata geçiyor. Avrupa Birliği, ABD'nin kararını 'olumlu' karşılarken, Çin ve Hindistan gibi büyük enerji ithalatçıları henüz bir açıklama yapmadı.
Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva, yaptırımların küresel ekonomik büyümeyi yavaşlatabileceği uyarısında bulundu. Georgieva, "Enerji fiyatlarındaki artış, özellikle gelişmekte olan ülkelerde enflasyon baskısını artırabilir" dedi.
Trump yönetimi, yaptırımların Rusya'yı müzakere masasına çekmek için bir araç olduğunu savunuyor. Ancak Moskova'nın sert karşılık vereceğini açıklaması, diplomatik çözüm umutlarını zayıflatıyor. Önümüzdeki günlerde Avrupa başkentlerinden gelecek açıklamalar, yaptırımların etkinliğini belirleyecek. Türkiye gibi denge politikası izleyen ülkelerin nasıl bir pozisyon alacağı ise belirsizliğini koruyor.
