ABD Başkanı Donald Trump, dün yaptığı açıklamada İran ile görüşmelerin yeniden başlayacağını belirtti. Cumartesi gününden bu yana taraflar arasında karşılıklı saldırı yaşanmazken, Beyaz Saray’dan yapılan sözlü açıklamada, diplomatik kanalların yeniden devreye alınacağı ifade edildi. Bu gelişme, Ortadoğu’da tırmanan gerilimin ardından uluslararası kamuoyunda umutla karşılanırken, iki ülke arasındaki ilişkilerin geleceğine dair soru işaretleri de devam ediyor.
Görüşmelerin Detayları ve Kapsamı
Trump’ın açıklaması, dün Beyaz Saray’da düzenlenen basın toplantısında geldi. Başkan, “İran’la masaya oturmaya hazırız. Görüşmeler başlayacak” şeklinde konuştu. Ancak görüşmelerin hangi düzeyde yapılacağı, müzakerecilerin kimler olacağı ve takvimin ne zaman netleşeceği henüz belirsizliğini koruyor. Beyaz Saray’dan yapılan yazılı açıklamada ise “diplomatik çözüm arayışlarının süreceği” ifade edildi.
Uzmanlar, bu gelişmenin arka planında, ekonomik yaptırımların İran’ı zorlaması ve bölgedeki askeri gerilimin küresel enerji piyasalarına olumsuz etkileri olduğunu belirtiyor. ABD’nin, İran’ın nükleer programı konusunda endişeleri devam ederken, İran tarafı ise görüşmeler için ön koşulsuz bir diyalog çağrısında bulunmuştu. Tarafların, özellikle nükleer anlaşma ve bölgesel güvenlik konularında uzlaşı arayacağı tahmin ediliyor.
Ortadoğu’da Dengeler ve Küresel Etkiler
ABD-İran hattındaki bu yeni diplomatik adım, Ortadoğu’daki dengeleri de doğrudan etkilemeye aday. Son haftalarda yaşanan gerginlik, İran’ın nükleer tesislerine yönelik saldırı ihtimallerini gündeme getirmiş, bu durum bölge ülkelerini ve küresel güçleri tedirgin etmişti. Analistler, iki ülke arasındaki görüşmelerin başlamasının, bölgedeki müttefikler arasında da yeni bir sayfa açabileceğini savunuyor.
Uluslararası toplum, bu gelişmeyi temkinli bir iyimserlikle karşıladı. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Sözcüsü, “Diyalog her zaman şiddete tercih edilir” açıklamasında bulunurken, Rusya ise ABD’nin samimiyetini sorgulayan bir açıklama yaptı. İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in ise konuya ilişkin henüz resmi bir açıklaması bulunmuyor. Ancak İran Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan ön açıklamada, “ABD’nin tutumunu değerlendiriyoruz” denildi.
Ekonomik açıdan, bu gelişmeler petrol fiyatlarında kısmi bir düşüşü beraberinde getirdi. Brent petrolün varil fiyatı, haberin ardından yüzde 2 civarında gerileyerek 80 doların altına indi. Piyasalar, diplomatik çözümün kalıcı olması halinde arz güvenliğine ilişkin endişelerin azalacağını fiyatlamaya başladı. Ancak uzmanlar, görüşmelerin başlamasının bir sonuç değil, sürecin sadece başlangıcı olduğunu hatırlatıyor.
Geçmişten Günümüze ABD-İran İlişkileri
İki ülke arasındaki ilişkiler, 1979 İran İslam Devrimi’nden bu yana inişli çıkışlı bir seyir izliyor. 2015’te imzalanan nükleer anlaşma (JCPOA) ile kısa süreli bir yumuşama yaşanmış, ancak 2018’de ABD’nin anlaşmadan tek taraflı çekilmesi gerilimi yeniden tırmandırmıştı. Trump yönetimi, İran’a yönelik “maksimum baskı” politikası uygularken, İran da uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırarak karşılık vermişti. Şimdi ise Trump’ın yeniden görüşme sinyali vermesi, iki ülke arasında 2021’de başlayan dolaylı müzakerelerin yeniden canlanabileceğine işaret ediyor.
Ortadoğu siyasetini yakından takip eden uzmanlar, bu görüşmelerin başlamasının, bölgedeki diğer dosyalara da etki edebileceğini belirtiyor. Yemen, Suriye ve Irak’taki krizlerde İran’ın rolü, ABD ile yapılacak herhangi bir anlaşmanın kapsamını genişletebilir. Öte yandan, İsrail ve Suudi Arabistan gibi ABD müttefiklerinin olası anlaşmaya nasıl tepki vereceği de merak konusu. İsrail’in, İran’ın nükleer programına yönelik askeri operasyon seçeneğini masada tuttuğu biliniyor.
Bu gelişmeler ışığında, uluslararası toplumun gözü iki ülkeden gelecek yeni adımlara çevrilmiş durumda. Görüşmelerin ne zaman ve nerede yapılacağı, hangi konuların masaya yatırılacağı ve nihayetinde bir anlaşmaya varılıp varılamayacağı, önümüzdeki haftalarda netleşecek. Diplomasinin bu kez kalıcı bir çözüm getirip getiremeyeceğini zaman gösterecek.
