ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'ndaki denetim iddialarını yineleyerek İran ekonomisinin çöktüğünü öne sürdü. Trump, "Gecede 30-40 tekneyi saf dışı bırakıyoruz ve boğazdan yüklü miktarda petrol çıkıyor. Dolayısıyla Hürmüz Boğazı'nı kontrol ediyoruz ve İran ekonomisi çöküyor" ifadelerini kullandı. Bu açıklama, ABD'nin İran'a yönelik "maksimum baskı" politikasının son halkası olarak değerlendiriliyor.
Hürmüz Boğazı'nda Gerilim Yükseliyor
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu. Trump'ın iddiaları, ABD ile İran arasında aylardır süren gölge savaşının son perdesi. Washington, İran'ın petrol ihracatını sıfıra indirmek için yaptırımları sıkılaştırırken, Tahran da boğazı kapatma tehdidinde bulunuyor. Uzmanlar, Trump'ın "gecede 30-40 tekne" ifadesinin abartılı olabileceğini, ancak ABD donanmasının bölgedeki varlığının arttığını belirtiyor.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, Trump'ın açıklamalarını "psikolojik savaş" olarak nitelendirdi ve Hürmüz Boğazı'nın kontrolünün İran'da olduğunu savundu. İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri Komutanı, "Boğazı kapatma kabiliyetine sahibiz, bunu birçok kez kanıtladık" dedi. Bu karşılıklı restleşme, bölgede tansiyonu daha da artırıyor.
İran Ekonomisinde Durum Ne?
İran ekonomisi, ABD yaptırımları sonrası ciddi daralma yaşadı. Ülkenin para birimi riyal, son bir yılda dolar karşısında %60'a varan değer kaybetti. Enflasyon resmi rakamlara göre %40'ın üzerinde. Petrol ihracatı günlük 2,5 milyon varilden 500 bin varilin altına düştü. Ancak İran, yaptırımlara rağmen Çin ve Rusya gibi ülkelere petrol satmaya devam ediyor. Uzmanlar, ekonominin "çöktüğü" iddiasının abartılı olduğunu, zor durumda olsa da İran'ın ayakta kaldığını vurguluyor.
Trump'ın açıklamaları, 2020 seçimleri öncesi iç politikaya yönelik bir hamle olarak da yorumlanıyor. Beyaz Saray, İran'da rejim değişikliği peşinde olmadığını söylese de, Tahran yönetimi ABD'nin nihai hedefinin İslam Cumhuriyeti'ni devirmek olduğuna inanıyor. Bu güvensizlik ortamı, olası bir müzakereyi zorlaştırıyor.
Uluslararası Tepkiler ve Olası Senaryolar
Avrupa Birliği, taraflara itidal çağrısı yaptı. Almanya ve Fransa, Hürmüz Boğazı'nda serbest seyrüseferin korunması gerektiğini vurguladı. Rusya, ABD'nin "kışkırtıcı" açıklamalarından endişe duyduğunu belirtti. Çin ise tarafların diyalog yoluyla sorunu çözmesini istedi.
Petrol fiyatları, Trump'ın açıklamalarının ardından hafif yükseldi. Brent petrol varili 65 dolar seviyesini aştı. Analistler, Hürmüz Boğazı'nda herhangi bir kesinti yaşanırsa fiyatların 100 doları aşabileceği uyarısında bulunuyor. Bu durum, küresel ekonomiyi olumsuz etkileyebilir.
Trump'ın İran ekonomisine dair söylemleri, seçim kampanyasında kullandığı "İran'ı diz çökerttik" mesajının bir uzantısı. Ancak Tahran'ın sert karşılık vermesi, bölgede yeni bir çatışma riskini beraberinde getiriyor. Önümüzdeki günlerde ABD'nin yeni yaptırımlar açıklaması ve İran'ın olası askeri tatbikatları bekleniyor. Diplomatik kanalların kapalı olması, tansiyonun daha da yükselmesine neden olabilir.
