ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın nükleer anlaşma konusunda anlaşmaya yanaşmaması durumunda "küçük bir Destansı Öfke Operasyonu daha" düzenleyebileceklerini belirtti. Trump'ın bu açıklaması, Tahran yönetimine yönelik ekonomik ve askeri baskıyı artırma sinyali olarak yorumlandı. Açıklama, ABD'nin İran'a yönelik yeni yaptırım paketini değerlendirdiği bir dönemde geldi.
Trump'tan İran'a Sert Mesaj
Donald Trump, Beyaz Saray'da gazetecilere yaptığı açıklamada, İran'ın anlaşmaya yanaşmaması halinde "belki küçük bir Destansı Öfke Operasyonu daha yaparız" ifadesini kullandı. Trump, "Destansı Öfke Operasyonu" ifadesiyle 2020 yılında İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani'nin öldürüldüğü operasyona atıfta bulundu. O dönemde ABD, Irak'ın başkenti Bağdat'ta düzenlediği insansız hava aracı saldırısıyla Süleymani'yi hedef almıştı. Trump, bu kez "küçük" sıfatını ekleyerek operasyonun ölçeğine dair bir ipucu verdi.
Trump'ın açıklamaları, İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin tıkandığı bir sırada geldi. ABD yönetimi, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sınırlandırması ve balistik füze programını durdurması için yeni bir anlaşma çağrısı yapıyor. İran ise önce ABD'nin yaptırımları kaldırmasını istiyor. Trump, "İran anlaşma yapmak istemiyor. Onlarla anlaşmak istiyoruz ama eğer istemezlerse, onları ekonomik olarak çok sert vuracağız" dedi.
Ekonomik Yaptırımlar ve Askeri Baskı
ABD Hazine Bakanlığı'nın önümüzdeki günlerde İran'ın petrol ihracatını ve finans sektörünü hedef alan yeni bir yaptırım paketini açıklaması bekleniyor. Yaptırımların, İran'ın en büyük petrol alıcılarından bazılarına ikincil yaptırım uygulanmasını içerebileceği belirtiliyor. Bu durum, küresel petrol fiyatlarında dalgalanma yaratabilir. Brent petrol fiyatları, Trump'ın açıklamalarının ardından yüzde 1'in üzerinde artış gösterdi. Uzmanlar, İran'a yönelik sıkılaştırılan yaptırımların arz endişelerini artırarak fiyatları yukarı çekebileceğini söylüyor.
Trump, askeri seçeneğin de masada olduğunu ima etti. "Destansı Öfke Operasyonu" ifadesi, ABD'nin 2020'de Süleymani'yi öldürdüğü operasyonun adıydı. O operasyonun ardından İran, Irak'taki ABD üslerine füze saldırıları düzenlemişti. Trump, şimdi benzer bir operasyonun "küçük" versiyonunu gündeme getirerek Tahran'a gözdağı veriyor. Ancak askeri bir hareketin bölgesel tırmanmaya yol açabileceği endişesi var.
İran'dan İlk Tepki
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, Trump'ın açıklamalarına henüz resmi bir yanıt vermedi. Ancak İran devlet medyası, açıklamayı "seçim malzemesi" olarak nitelendirdi ve Trump'ın iç siyaset için tehdit savurduğunu öne sürdü. İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, daha önce yaptığı açıklamada, "ABD'nin azami baskı politikası sonuç vermeyecek" demişti. İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini yüzde 60 saflık düzeyine kadar sürdürüyor. Bu oran, nükleer silah yapımı için gereken yüzde 90'a yakın bir seviye olarak değerlendiriliyor.
Piyasalara Etkisi
Trump'ın açıklamaları, Orta Doğu'da jeopolitik risk primini artırdı. Altın fiyatları güvenli liman talebiyle yükselirken, ABD 10 yıllık tahvil faizleri geriledi. Petrol fiyatlarındaki artış, enerji ithalatçısı ülkeler için maliyet baskısı yaratabilir. Türkiye gibi İran'a komşu ülkeler, olası bir askeri hareketin ticaret yollarını ve enerji arz güvenliğini etkilemesinden endişe ediyor. Analistler, yaptırımların İran'ın petrol ihracatını günlük 1 milyon varilin altına düşürebileceğini tahmin ediyor.
Diplomasi Trafiği
ABD Dışişleri Bakanlığı, İran ile dolaylı görüşmelerin sürdüğünü ancak somut bir ilerleme kaydedilmediğini açıkladı. Avrupa Birliği, taraflara itidal çağrısı yaparak diplomatik kanalların açık tutulmasını istedi. Trump'ın açıklamaları, İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerde bir dönüm noktası olabilir. Uzmanlar, ABD'nin "destansı öfke" tehdidinin gerçek bir askeri operasyondan çok, müzakere masasında baskı aracı olarak kullanıldığını değerlendiriyor. Ancak Trump'ın geçmişte benzer tehditleri eyleme dönüştürdüğü örnekler, Tahran'ın temkinli olmasına yol açıyor.
İran'ın nükleer anlaşması 2015'te imzalanmış, Trump 2018'de ABD'yi anlaşmadan çekmişti. O tarihten bu yana İran, anlaşmadaki taahhütlerini kademeli olarak askıya aldı. ABD'nin yeni yaptırım paketi ve Trump'ın askeri tehdidi, bölgede tansiyonu yükseltirken, ekonomik yansımaları da yakından izleniyor. Petrol fiyatlarındaki artış, küresel enflasyon üzerinde ek baskı oluşturabilir. Önümüzdeki günlerde ABD Hazine Bakanlığı'nın açıklayacağı yaptırım listesi, piyasaların yönünü belirleyecek.
