ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray'da düzenlenen bir imza töreninde yaptığı açıklamada, İran'ın nükleer anlaşmaya uymaması durumunda 'yapmam gerekeni yaparım' diyerek askeri müdahale de dahil her türlü seçeneğin masada olduğunu belirtti. Trump, İran'ın son dönemde artan uranyum zenginleştirme faaliyetlerine dikkat çekerek, Tahran yönetiminin anlaşmanın şartlarına tam olarak uymadığını savundu. Açıklama, ABD ile İran arasındaki gerginliğin yeniden tırmanabileceği yorumlarına yol açtı.
Trump'tan İran'a sert uyarı
ABD Başkanı, imza töreni sırasında gazetecilerin sorularını yanıtlarken, İran konusuna da değindi. "İran anlaşmaya uymazsa, yapmam gerekeni yaparım. Bu konuda çok netim. Daha önce de söyledim, hiçbir seçeneği masadan kaldırmıyorum" ifadelerini kullanan Trump, İran'ın nükleer programına ilişkin endişelerini yineledi. Trump yönetimi, 2018 yılında Obama döneminde imzalanan nükleer anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmiş ve İran'a yönelik yaptırımları yeniden devreye sokmuştu. İran ise anlaşmanın ardından uranyum zenginleştirme seviyesini artırarak karşılık vermişti.
İran'dan ilk tepki
Trump'ın açıklamalarına İran'dan da yanıt gecikmedi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, yaptığı yazılı açıklamada, "ABD'nin tehdit diline alışkınız. Trump yönetimi anlaşmaya saygı duymazsa, biz de kendi çıkarlarımızı koruruz" dedi. İran, son aylarda uranyum zenginleştirme kapasitesini artırarak yüzde 60 seviyesine ulaştığını duyurmuştu. Bu oran, anlaşmada belirtilen yüzde 3.67'lik sınırın oldukça üzerinde. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) da İran'ın stoklarını artırdığını doğrulamıştı.
Bölgesel yansımalar
Uzmanlar, Trump'ın bu açıklamasının ABD-İran ilişkilerinde yeni bir gerilim dalgası yaratabileceğini belirtiyor. Ortadoğu'da İsrail ve Suudi Arabistan gibi ABD müttefikleri, İran'ın nükleer faaliyetlerine karşı daha sert önlemler alınmasını savunuyor. Öte yandan, Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, tarafları diyalog çağrısı yapmaya devam ediyor. Trump'ın "yapmam gerekeni yaparım" sözü, askeri bir müdahale olasılığını akıllara getirirken, bu durumun bölgedeki dengeleri altüst edebileceği ifade ediliyor.
ABD ve İran arasındaki nükleer anlaşmazlık, 2015'te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı'na (KOEP) dayanıyor. Trump'ın anlaşmadan çekilmesinin ardından İran, taahhütlerini kademeli olarak askıya almıştı. Başkan Joe Biden döneminde anlaşmaya dönüş müzakereleri başlasa da somut bir ilerleme kaydedilemedi. Trump'ın yeniden aday olması ve bu açıklamaları, anlaşmanın geleceğini daha da belirsiz hale getiriyor.
