ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinin yeniden başlaması karşılığında sunduğu 7 günlük ateşkes teklifini reddetmesinin ardından bu hafta içinde Tahran ile yeni görüşmeler yapılmasını beklediğini söyledi. Trump, Beyaz Saray'da gazetecilere yaptığı açıklamada, "İran ile görüşmelerimiz devam edecek. Bu hafta içinde bir temas olabilir. Onların da bizimle konuşmaya istekli olduğunu düşünüyorum" dedi.
Hürmüz Boğazı'nda gerilim yüksek
İran'ın Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiğine yönelik tutumu, son haftalarda bölgede tansiyonu artırdı. Tahran yönetimi, ABD'nin yaptırımlarına karşılık olarak boğazdan geçen petrol tankerlerine müdahale edebileceği sinyalini vermişti. ABD ise bölgeye ek askeri güç konuşlandırarak seyrüsefer özgürlüğünü koruyacağını duyurmuştu. İran'ın önerdiği 7 günlük ateşkes, Hürmüz Boğazı'nın uluslararası gemi trafiğine açılması şartını içeriyordu. Ancak ABD yönetimi, bu teklifi İran'ın bölgedeki askeri varlığını koruması nedeniyle yetersiz bularak reddetti.
Diplomatik kanallar açık
Trump'ın açıklamaları, iki ülke arasında diplomatik kanalların tamamen kapanmadığını gösteriyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, daha önce yaptığı bir açıklamada, "ABD ile doğrudan görüşmelere hazırız, ancak ön koşul olarak yaptırımların kaldırılmasını istiyoruz" demişti. ABD tarafı ise İran'ın önce bölgedeki "yıkıcı faaliyetlerine" son vermesi gerektiğini savunuyor. Uzmanlar, tarafların karşılıklı adımlar atmadan müzakere masasına oturmasının zor olduğunu belirtiyor.
Uluslararası kriz grubu analisti Ali Vaez, "Trump'ın açıklaması, askeri bir çatışmadan kaçınma isteğini yansıtıyor. Ancak İran'ın da ekonomik baskılar nedeniyle müzakereye mecbur kaldığı görülüyor. Bu hafta yapılacak olası görüşmeler, tarafların niyetini netleştirecek" değerlendirmesinde bulundu.
Petrol fiyatları, Trump'ın açıklamalarının ardından hafif dalgalandı. Brent petrol, gün içinde yüzde 1'in üzerinde değer kazandı. Analistler, Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimin küresel enerji arzını tehdit ettiğini ve piyasaların haber akışına duyarlı olduğunu vurguluyor.
Bölgesel aktörler devrede
Katar, Umman ve İsviçre gibi ülkeler, ABD ile İran arasında arabuluculuk yapmaya çalışıyor. Umman Dışişleri Bakanı, geçtiğimiz günlerde Tahran'a giderek İranlı yetkililerle görüşmüştü. Katar da dolaylı görüşmelere ev sahipliği yapabileceğini açıklamıştı. İran'ın nükleer anlaşmadan kalan taahhütlerini askıya alması, bölgesel güvenlik mimarisini daha da karmaşık hale getiriyor.
ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları, Trump'ın 2018'de nükleer anlaşmadan çekilmesinin ardından kademeli olarak sıkılaştırıldı. İran ekonomisi bu süreçte ciddi darbe aldı; para birimi riyal değer kaybetti, enflasyon yükseldi. Tahran yönetimi, yaptırımların kaldırılması için önce ABD'nin somut adım atması gerektiğini savunuyor.
Öte yandan, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki tutumu, bölgedeki diğer ülkeleri de tedirgin ediyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, petrol ihracatlarının güvenliği için ABD ile iş birliğini sürdürüyor. Bu ülkeler, olası bir çatışmanın körfez ekonomilerine büyük zarar vereceğini düşünüyor.
Trump'ın bu hafta yapılacak görüşmelere dair verdiği mesaj, Beyaz Saray'ın İran stratejisinde bir yumuşama sinyali olarak yorumlanıyor. Ancak ABD yönetiminden henüz resmi bir müzakere takvimi açıklanmadı. İran tarafı da görüşmelere dair somut bir tarih vermedi. Diplomatik kaynaklar, önümüzdeki günlerde arabulucu ülkelerin devreye girmesiyle temasların hızlanabileceğini belirtiyor.
İran'ın 7 günlük ateşkes teklifinin reddedilmesi, taraflar arasındaki güvensizliğin boyutunu gözler önüne seriyor. ABD, İran'ın teklifini "samimiyetsiz" olarak nitelendirirken, İran da ABD'nin "müzakereden kaçtığını" öne sürüyor. Bu karşılıklı suçlamalar, kapsamlı bir anlaşmanın yakın vadede zor olduğunu gösteriyor. Yine de Trump'ın "görüşmeler sürecek" mesajı, askeri bir çatışmanın önlenmesi açısından temkinli bir iyimserlik yaratmış durumda. Önümüzdeki hafta yapılacak olası temaslar, Körfez'deki gerilimin seyrini belirleyecek.
