ABD Başkanı Donald Trump'ın, Hürmüz Boğazı'ndan geçen tüm ticari kargolardan yüzde 20 oranında geçiş ücreti alınacağını duyurması uluslararası kamuoyunda büyük yankı uyandırdı. Trump'ın bu kararı, ABD-İran arasındaki tansiyonu yeniden tırmandırırken, Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, söz konusu uygulamayı 'korsanlık' olarak nitelendirerek sert tepki gösterdi.
Lula'dan Trump'a sert eleştiri
Brezilya Devlet Başkanı Lula, düzenlediği basın toplantısında Trump'ın kararını 'uluslararası hukuka aykırı' olarak değerlendirdi. Lula, 'Bir ülkenin tek taraflı olarak uluslararası bir su yolundan geçiş ücreti talep etmesi korsanlıktan başka bir şey değildir. Bu, deniz ticaretinin temel prensiplerine aykırıdır ve küresel ekonomiyi olumsuz etkileyecektir' ifadelerini kullandı. Lula ayrıca, ABD'nin bu tür tek taraflı kararlarının uluslararası işbirliğini zedelediğini vurguladı. Brezilya lideri, konuyu Birleşmiş Milletler ve Dünya Ticaret Örgütü gibi uluslararası platformlara taşıyacaklarını belirtti.
Trump'ın Hürmüz planı ve küresel yansımaları
Trump yönetiminin Hürmüz Boğazı'ndan geçen tüm kargolardan yüzde 20 vergi alınması kararı, dünya ticaretinin yaklaşık yüzde 30'unun buradan geçtiği düşünüldüğünde, küresel tedarik zincirlerinde ciddi aksamalara yol açabilir. Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'nden geçen petrol ve doğal gaz sevkiyatı için hayati öneme sahip. Trump'ın açıklaması, İran'ın boğaz üzerindeki kontrolünü kırmayı ve ABD'nin bölgedeki nüfuzunu artırmayı hedefliyor. Ancak uzmanlar, bu kararın petrol fiyatlarını yükseltebileceği ve küresel enflasyonu tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle Çin, Hindistan ve Japonya gibi enerji ithalatçısı ülkelerin bu durumdan olumsuz etkilenmesi bekleniyor.
Uluslararası toplumun tepkileri
Trump'ın kararına sadece Brezilya değil, birçok ülke ve uluslararası kuruluş da tepki göstermeye başladı. Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, 'bu tür tek taraflı eylemlerin serbest ticaret ilkelerine aykırı olduğunu' belirtti. Avrupa Birliği ise konuyu 'endişeyle' takip ettiklerini duyurdu. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'e yakın kaynaklar, Kremlin'in bu kararı 'provokasyon' olarak gördüğünü bildirdi. İran ise Trump'ın planına karşılık olarak boğazda güvenlik önlemlerini artırdı. İran Devrim Muhafızları, 'Hürmüz Boğazı'nın güvenliğini sağlamak için her türlü tedbiri alacaklarını' açıkladı. Bölgedeki tansiyonun yüksek olması, askeri bir çatışma riskini de beraberinde getiriyor.
Ekonomik etkiler ve fiyat artışları
Kararın ardından uluslararası petrol fiyatları yüzde 8 oranında yükseldi. Brent petrolün varil fiyatı 85 doların üzerine çıktı. Analistler, geçiş ücretinin uygulanması halinde petrol fiyatlarının yüzde 20 daha artabileceğini öngörüyor. Deniz ticareti maliyetlerindeki bu artış, küresel enflasyonu yeniden körükleyebilir. Dünya Bankası ve IMF gibi kuruluşlar, gelişmekte olan ülkelerin bu durumdan en fazla etkileneceğini belirtiyor. Özellikle gıda ve enerji ithalatına bağımlı ülkelerde ekonomik kriz riski artıyor.
Bağımsız değerlendirme
Trump'ın Hürmüz Boğazı'nda geçiş ücreti uygulama planı, uluslararası hukuk ve deniz ticareti normlarına aykırı bir girişim olarak öne çıkıyor. Lula'nın 'korsanlık' suçlaması, bu kararın hukuki ve ahlaki boyutuna ışık tutuyor. Ancak ABD'nin askeri gücü ve bölgesel hegemonya arayışı, bu tür tek taraflı adımların uluslararası toplum tarafından nasıl karşılanacağını belirleyecek. Türkiye gibi boğaz geçiş ücretlerinde geçmişte benzer tartışmalar yaşamış ülkeler için de emsal teşkil edebilecek bu gelişme, küresel ticaretin geleceğine dair ciddi soru işaretleri yaratıyor.
