ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda Hürmüz Boğazı'nın 'ABD toprağı' olarak işaretlendiği bir haritayı kamuoyuyla paylaştı. Bu hamle, Basra Körfezi'ndeki stratejik su yolunun kontrolüne ilişkin gerilimi bir kez daha alevlendirdi. Trump'ın paylaşımı, bölgedeki petrol ticaretinin kalbi olan boğaz üzerindeki nüfuz mücadelesinin yeni bir boyut kazandığı şeklinde yorumlandı.
Harita paylaşımının ayrıntıları
Trump, resmi hesabından paylaştığı haritada Hürmüz Boğazı'nı belirgin şekilde 'ABD toprağı' olarak işaretledi. Paylaşımına, 'Hürmüz Boğazı artık ABD toprağıdır. Bu, ulusal güvenliğimiz için hayati önem taşır.' ifadelerini ekledi. Bu açıklama, Uluslararası hukuka göre boğazın uluslararası sular kapsamında olduğu ve transit geçiş serbestliği bulunduğu gerçeğiyle çelişiyor. Uzmanlar, bu paylaşımın sembolik bir mesaj mı yoksa yeni bir dış politika sinyali mi olduğu konusunda belirsizlik yaşadığını belirtiyor.
Bölgesel ve küresel tepkiler
İran yönetimi, Trump'ın bu paylaşımına sert tepki gösterdi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, 'Hürmüz Boğazı İran'ın egemenliği altındadır ve bu tür iddialar kabul edilemez. ABD, hukuk tanımaz bir tutumla bölgede istikrarı bozmaktadır.' dedi. Öte yandan, Çin ve Rusya'dan da Washington yönetimine eleştiriler geldi. Çin Dışişleri Bakanlığı, 'Uluslararası hukuka saygı gösterilmeli, kışkırtıcı eylemlerden kaçınılmalıdır.' açıklamasında bulunurken, Rusya ise 'ABD'nin bu tür adımlarının bölgesel çatışma riskini artırdığını' ifade etti.
Stratejik önemi
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği, enerji güvenliği açısından kilit bir geçiş noktasıdır. Bu boğaz, Basra Körfezi'nden Umman Körfezi'ne uzanan dar bir su yoludur ve her gün milyonlarca varil petrolün taşınmasında hayati rol oynar. ABD'nin bu bölgeye yönelik artan ilgisi, küresel enerji piyasalarında dalgalanmalara neden olabilir. Ayrıca, ABD ile İran arasındaki gerilimin geçmişte de zaman zaman arttığı bilinmektedir; özellikle 2019'da ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları, boğazın güvenliğine ilişkin endişeleri artırmıştı.
Uluslararası hukuk ve boğazın statüsü
Uluslararası hukuka göre Hürmüz Boğazı, devletlerin barışçıl amaçlarla transit geçiş serbestliğine açıktır. 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) ve 1958 Cenevre Sözleşmeleri, boğazların kıyı devletinin karasuları kapsamında olabileceğini, ancak transit geçiş hakkının kısıtlanamayacağını hükmeder. İran, boğazın bir kısmını kendi karasuları olarak kabul eder ve bu alanlarda egemenlik iddiasında bulunur. ABD'nin bu harita paylaşımı, boğazın statüsüne ilişkin uluslararası hukuk kurallarını görmezden geldiği gerekçesiyle eleştiriliyor.
Sonuç ve değerlendirme
Trump'ın bu hamlesi, büyük olasılıkla iç siyasete yönelik bir jest ya da pazarlık taktiği olabilir. Ancak böyle bir paylaşımın ciddi bir uluslararası krize dönüşme potansiyeli taşıdığı unutulmamalıdır. ABD'nin Asya'da artan Çin etkisine karşı enerji koridorları üzerindeki kontrolünü güçlendirme çabası, bu tür kışkırtıcı adımları beraberinde getirebilir. Bölgedeki tansiyonun yükselmesi kasıtlı olabilir; zira bu tür hamleler, müzakerelerde eli güçlendirme amacı taşıyabilir. Ancak İran gibi hassas bir ülkeyle yaşanacak gerilim, sadece bölgesel değil küresel bir enerji krizine yol açabilir. Uluslararası toplumun itidalli davranması ve tarafları diyaloğa teşvik etmesi büyük önem arz ediyor.
