ABD Başkanı Donald Trump, İran ile varılan anlaşmaya ilişkin çarpıcı bir açıklama yaptı. Trump, sürpriz bir hamleyle iki ülke arasındaki müzakerelerin yeni bir safhaya girdiğini belirterek, "İran ile harika bir anlaşma yaptık. İkinci aşamaya geçiyoruz" ifadelerini kullandı. Beyaz Saray'daki değerlendirme toplantısında konuşan Trump'ın bu sözleri, uluslararası kamuoyunda yankı uyandırdı. Anlaşmanın ilk aşamasının başarıyla tamamlandığını vurgulayan Trump, ikinci aşamada tarafların taahhütlerini genişleteceğini ve yaptırımların kademeli olarak kaldırılacağını ima etti. Uzmanlar, bu gelişmenin bölgesel dengeleri değiştirebileceğini belirtiyor.
Anlaşmanın detayları netleşmeye başladı
Trump'ın açıklamasının ardından yetkililer, anlaşmanın ikinci aşamasının kapsamına ilişkin ipuçları verdi. İlk aşamada İran'ın nükleer faaliyetlerinin bir kısmını durdurması karşılığında ABD'nin bazı yaptırımları askıya alması öngörülüyordu. İkinci aşamada ise tarafların, uranyum zenginleştirme seviyesinin sınırlandırılması ve uluslararası denetimlerin artırılması konularında mutabakata vardığı belirtiliyor. Trump yönetimi, anlaşmanın Ortadoğu'da istikrarı artıracağını ve İran'ın bölgesel faaliyetlerini sınırlayacağını ifade ediyor. Öte yandan, İran tarafı henüz resmi bir açıklama yapmazken, diplomatik kaynaklar Tahran'ın anlaşmaya bağlı kaldığını ancak ikinci aşamada daha fazla ekonomik teşvik beklendiğini bildiriyor.
Küresel arenada yankılar
Trump'ın açıklaması, Avrupa ve Asya'da da yakından takip ediliyor. Avrupa Birliği, anlaşmayı memnuniyetle karşılarken, Rusya ve Çin'den temkinli destek geldi. İsrail ise anlaşmanın İran'ın nükleer programını durdurmaya yönelik yeterli güvenceyi sağlamadığını savunarak endişelerini dile getirdi. ABD'deki siyasi çevrelerde ise Trump'ın bu hamlesi, yaklaşan başkanlık seçimleri öncesinde dış politikadaki başarısını gösterme çabası olarak yorumlanıyor. Uzmanlar, anlaşmanın ikinci aşamasının uygulanmasının birkaç ay sürebileceğini ve sürecin hassas dengeler üzerine kurulu olduğunu vurguluyor.
Geçmişten bugüne İran-ABD ilişkileri
İran ve ABD arasındaki gerginlik, 1979 İran Devrimi'nden bu yana devam ediyor. 2015'te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP), Trump'ın 2018'de anlaşmadan çekilmesiyle rafa kalkmıştı. Ardından ABD, İran'a yönelik yaptırımları yeniden uygulamaya koymuş, İran ise nükleer faaliyetlerini artırarak karşılık vermişti. Son dönemde iki ülke arasında dolaylı görüşmelerin hız kazandığı biliniyor. Trump'ın son açıklaması, bu görüşmelerin somut bir sonuca ulaştığını gösteriyor. Anlaşmanın ikinci aşamasının, taraflar arasındaki güveni tesis etme açısından kritik öneme sahip olduğu değerlendiriliyor.
Trump'ın "harika anlaşma" nitelendirmesine rağmen, anlaşmanın henüz tüm detaylarının kamuoyuyla paylaşılmamış olması, bazı çevrelerde kuşkuyla karşılanıyor. Özellikle İran'ın balistik füze programı ve bölgesel müdahaleleri gibi konuların anlaşma kapsamında olup olmadığı merak ediliyor. Anlaşmanın ikinci aşaması, önümüzdeki günlerde yapılacak teknik görüşmelerle şekillenecek. Gelişmeleri takip etmeye devam edeceğiz.
