Washington ile Tahran arasında haftalardır arabulucu ülkeler aracılığıyla yürütülen 60 günlük ateşkes müzakerelerinde, ABD Başkanı Donald Trump'ın "asla imzalamam" dediği madde netleşti. Trump'ın damadı ve kıdemli danışmanı Jared Kushner'ın devreye girdiği süreçte, taraflar kritik bir eşiğe geldi.
Trump'ın itiraz ettiği madde
İddiaya göre, anlaşma metninde yer alan ve İran'ın nükleer programına ilişkin denetim mekanizmalarını gevşeten bir madde, Trump'ın sert tepkisine neden oldu. Başkan, "Bu maddeyi asla imzalamam" diyerek müzakerecilerini geri adım atmaya zorladı. Bunun üzerine, Kushner, İranlı yetkililerle doğrudan temas kurarak alternatif bir formül üzerinde çalışmaya başladı.
Kushner'ın arabuluculuk rolü
Geçmişte Orta Doğu barış sürecinde de aktif rol oynayan Kushner, bu kez doğrudan Tahran yönetimiyle bağlantıya geçti. Beyaz Saray kaynakları, Kushner'ın İran Dışişleri Bakanlığı yetkilileriyle en az üç kez görüştüğünü doğruladı. Görüşmelerde, Trump'ın kırmızı çizgileri net bir şekilde iletildi ve karşılıklı olarak kabul edilebilir bir dil üzerinde mutabakat sağlanmaya çalışıldı.
Anlaşmanın diğer kritik maddeleri
- Ateşkes süresince taraflar askeri faaliyetlerini durduracak.
- İran, uranyum zenginleştirme seviyesini yüzde 3,67 ile sınırlayacak.
- ABD, İran'a yönelik bazı ekonomik yaptırımları geçici olarak askıya alacak.
- Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, denetimleri artıracak.
Ancak Trump'ın itirazı, özellikle denetimlerin kapsamı ve süresine ilişkin maddede yoğunlaştı. Başkan, İran'ın nükleer tesislerine ani denetim yetkisinin kaldırılmasını kabul etmeyeceğini belirtti.
Arka plan ve tarafların pozisyonu
İki ülke arasındaki gerilim, geçen yıl kasım ayında bir ABD insansız hava aracının düşürülmesiyle zirve yapmıştı. Son haftalarda Umman, İsviçre ve Katar'ın arabuluculuğunda yürütülen müzakereler, bölgesel savaş endişelerini azaltmayı hedefliyor. İran, ekonomik yaptırımların hafifletilmesi karşılığında nükleer faaliyetlerinde kısıntıya gitmeye hazır olduğunu sinyallerini verirken, ABD yönetimi içinde anlaşmaya sıcak bakmayan isimler de bulunuyor. Özellikle Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton'ın ateşkese karşı çıktığı biliniyor.
Bağımsız değerlendirme
Bu gelişme, Trump yönetiminin İran politikasında bir esneme olarak yorumlanabilir; ancak Başkan'ın seçim öncesi dönemde elini güçlü tutma arzusu ve damadı aracılığıyla yürütülen bu tür gayriresmî kanallar, diplomaside yeni bir dönemin habercisi olabilir. Kushner'ın devreye girmesi, sorunun çözümünde esnekliği artırsa da, Washington'daki derin ayrışmalar anlaşmanın geleceğini belirsiz kılıyor.
