ABD Başkanı Donald Trump’ın geçtiğimiz hafta Ankara’ya gerçekleştirdiği ziyaret, programında yer almasına rağmen Anıtkabir’e gitmemesi nedeniyle tartışma yarattı. Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı Özgür Özel, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, “Taslak programa ‘Anıtkabir ziyareti’ yazıp, sonra o ziyareti çıkarıp da Ankara’ya gelen bir Amerikan Başkanı var” ifadelerini kullandı. Ziyaretin iptali, resmi temasların yoğunluğuna bağlansa da siyasi çevrelerde farklı yorumlanıyor.
Programda ne değişti?
Trump’ın Türkiye ziyareti öncesinde yayımlanan taslak programda, Ankara’daki Anıtkabir’e çelenk bırakması ve Anıtkabir Özel Defteri’ni imzalaması planlanmıştı. Ancak son dakikada yapılan değişiklikle bu ziyaret programdan çıkarıldı. Bunun yerine Trump, sadece Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde resmi görüşmelere katıldı. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, yoğun gündem nedeniyle programda revizyona gidildiği belirtildi.
Tepkiler ve yorumlar
Özgür Özel’in sert sözlerine bazı muhalefet partileri de destek verdi. İYİ Parti sözcüsü, “Türkiye’nin kurucusuna saygı göstermemek kabul edilemez” derken, MHP kanadı ise “Diplomaside bazen taktiksel değişiklikler olabilir” şeklinde daha ılımlı bir tavır sergiledi. AK Parti cephesinden henüz resmi bir yorum gelmezken, bazı hükümet yanlısı yorumcular, “Ziyaretin amacı ekonomik iş birliğiydi, protokolün aksaması normal” değerlendirmesinde bulundu.
Anıtkabir ziyareti, yabancı devlet başkanlarının Türkiye’ye gerçekleştirdiği resmi ziyaretlerde neredeyse standart bir uygulama olarak kabul ediliyor. Son yıllarda Almanya Başbakanı Angela Merkel, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin gibi liderler Anıtkabir’i ziyaret etmişti. Trump’ın bu geleneği bozması, ABD-Türkiye ilişkilerinde sembolik bir soğumaya işaret ediyor olabilir.
Öte yandan, Trump’ın ziyareti sırasında Suriye’nin kuzeyindeki gelişmeler ve S-400 savunma sistemi meselesinin ele alındığı biliniyor. Anıtkabir iptalinin bu başlıklarla ilgili bir pazarlık unsuru olup olmadığı henüz netlik kazanmış değil.
Dış politika uzmanları, bu tür protokol değişikliklerinin genellikle iki ülke arasındaki diplomatik mesafenin bir göstergesi olduğunu belirtiyor. Ankara’daki kaynaklar, Trump yönetiminin Türkiye’ye yönelik politikalarında daha pragmatik bir çizgi izlediğini, bu nedenle sembolik ziyaretlerin ikinci planda kaldığını öne sürüyor.
Konuyla ilgili bir diğer dikkat çekici nokta da, Trump’ın Anıtkabir yerine ABD Büyükelçiliği’nde düzenlenen bir törene katılması oldu. Bu durum, bazı çevrelerce ‘özensizlik’ olarak yorumlanırken, ABD’li yetkililer ise programın çok sıkışık olduğunu savundu.
Bağımsız bir değerlendirme yapmak gerekirse, Trump’ın Anıtkabir ziyaretini iptal etmesi, sadece bir protokol hatası değil, aynı zamanda iki ülke arasındaki ilişkilerin geldiği noktayı da yansıtıyor. Sembolik jestlerin diplomaside taşıdığı anlam düşünüldüğünde, bu adımın kısa vadede ilişkilere olumlu yansıması beklenmez. Önümüzdeki dönemde benzer iptallerin yaşanmaması için Ankara ve Washington arasında daha sıkı bir koordinasyon gerekiyor.
