Almanya Başbakanı Friedrich Merz, ABD Başkanı Donald Trump ile 11 Eylül saldırılarının yıldönümü vesilesiyle yapmayı planladığı telefon görüşmesini iptal etti. Karar, Trump'ın Almanya için Alternatif Partisi'nin (AfD) son seçim başarısını kutlamasının ardından geldi. Berlin'den yapılan açıklamada, görüşmenin ileri bir tarihe ertelendiği belirtildi.
Trump'ın AfD mesajı krizi tetikledi
ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda AfD'nin seçimlerde elde ettiği oy oranını övmüş ve partiyi "Almanya'nın geleceği" olarak nitelendirmişti. Bu açıklama, Alman hükümeti nezdinde rahatsızlıkla karşılandı. AfD, Federal Anayasa Koruma Teşkilatı tarafından "aşırı sağcı şüpheli" olarak izlenen bir parti konumunda. Trump'ın mesajı, Almanya'nın iç siyasetine doğrudan müdahale olarak değerlendirildi.
Alman hükümet sözcüsü, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Dost ve müttefik ülkelerin liderlerinin, ev sahibi ülkenin iç siyasi dengelerini gözetmesi beklenir" ifadelerini kullandı. Sözcü, telefon görüşmesinin ertelenmesinin doğrudan bu açıklamayla bağlantılı olduğunu doğruladı.
11 Eylül yıldönümü programı değişti
Merz'in 11 Eylül saldırılarının yıldönümü dolayısıyla Trump'ı araması planlanıyordu. Geleneksel olarak bu tür yıldönümlerinde müttefik liderler birbirlerine taziye ve dayanışma mesajı iletir. Ancak Alman tarafı, Trump'ın AfD'ye yönelik desteğini "kabul edilemez" bularak programı askıya aldı. Görüşmenin ne zaman yapılacağına dair net bir takvim verilmedi.
Almanya Başbakanlık Ofisi'nden yapılan yazılı açıklamada, "Başbakan Merz, ABD ile transatlantik ilişkilere önem vermektedir. Ancak son gelişmeler, görüşmenin zamanlamasını yeniden değerlendirmeyi gerektirmiştir" denildi.
AfD'nin yükselişi ve Almanya'da siyasi tablo
AfD, son anketlerde oy oranını yüzde 22 civarına çıkarmış durumda. Parti, özellikle göç karşıtı söylemiyle Doğu Almanya'da güçlü bir tabana sahip. Ana akım partiler, AfD ile koalisyon kurmayı reddediyor. Ancak Trump'ın açıklamaları, Almanya'da AfD'nin uluslararası meşruiyet kazanma çabasına hizmet ettiği yönünde yorumlanıyor.
Alman siyaset bilimci Prof. Dr. Hans Müller, konuya ilişkin değerlendirmesinde, "Trump'ın mesajı, Almanya'daki aşırı sağa cesaret veriyor. Bu durum, Berlin'in Washington'a duyduğu güveni sarsıyor" dedi. Müller, Merz'in kararını "anlaşılır bir diplomatik tepki" olarak nitelendirdi.
Transatlantik ilişkilerde yeni gerilim
ABD ile Almanya arasındaki ilişkiler, son yıllarda savunma harcamaları, ticaret tarifeleri ve NATO konularında zaten gergindi. Trump'ın AfD'ye açık desteği, bu gerilimi bir üst seviyeye taşıdı. Almanya, Avrupa Birliği'nin lokomotif ülkesi olarak, ABD'nin iç siyasetine müdahale olarak algılanan bu tür açıklamalara karşı ortak bir Avrupa tutumu geliştirmeye çalışıyor.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un da benzer bir rahatsızlığı dile getirdiği, ancak henüz resmi bir açıklama yapmadığı öğrenildi. Avrupa Komisyonu sözcüsü ise "üye ülkelerin iç işlerine saygı gösterilmesi" çağrısında bulundu.
Trump cephesinden sessizlik
Beyaz Saray'dan konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama gelmedi. Trump'ın ekibinin, Merz'in erteleme kararını "iç siyasi bir manevra" olarak değerlendirdiği ve görüşmenin en kısa sürede yeniden planlanmasını beklediği belirtiliyor. Ancak Alman tarafı, "uygun koşullar oluştuğunda" görüşmenin yapılacağını vurguluyor.
Diplomatik kulislerde, Merz'in bu kararının Almanya'da kamuoyu tarafından olumlu karşılandığı, hatta bazı muhalefet partilerinin bile desteğini aldığı ifade ediliyor. Anketlere göre Alman halkının yüzde 68'i, Trump'ın AfD'ye yönelik açıklamalarını "kabul edilemez" buluyor.
Almanya'nın bu tutumu, Avrupa'da yükselen aşırı sağ karşısında ana akım liderlerin nasıl bir pozisyon alacağına dair önemli bir örnek teşkil ediyor. Trump'ın AfD hamlesi, sadece iki ülke arasındaki ilişkileri değil, aynı zamanda Batı ittifakının geleceğini de yakından ilgilendiriyor. Merz'in görüşmeyi ertelemesi, diplomatik teamüllere uygun bir tepki olarak görülse de, transatlantik bağların ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.
