İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden Prof. Dr. Erhan Ayşan ve ekibi, tiroid bezinde parathormon salgılayan yeni bir hücre tipi keşfetti. 150 yıldır tıp kitaplarında yer alan “parathormon yalnızca paratiroid bezlerinden salgılanır” bilgisini değiştiren bu bulgu, tıp dünyasında büyük yankı uyandırdı. Keşif, tiroid ameliyatları sonrası görülen komplikasyonların anlaşılmasına ve yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilmesine olanak sağlayabilir.
150 yıllık dogma yıkıldı
Parathormon (PTH), vücuttaki kalsiyum dengesini düzenleyen kritik bir hormon. Geleneksel tıp eğitiminde, bu hormonun yalnızca boyundaki dört küçük paratiroid bezinden salgılandığı öğretiliyordu. Ancak Prof. Dr. Ayşan liderliğindeki ekip, tiroid bezi dokusunda yaptıkları immünohistokimyasal analizlerde, PTH üreten ve salgılayan bir hücre grubuna rastladı. Bu hücreler, morfolojik ve fonksiyonel olarak paratiroid hücrelerinden farklılık gösteriyor. Ekip, yeni hücre tipine “tiroid kaynaklı parathormon salgılayan hücreler” (T-PTH hücreleri) adını verdi.
Keşfin klinik önemi
Tiroid ameliyatları sırasında paratiroid bezlerinin istemeden çıkarılması veya hasar görmesi, hastalarda kalıcı hipoparatiroidizm (düşük parathormon seviyesi) riskini doğuruyor. Bu durum, hayat boyu kalsiyum takviyesi ve D vitamini kullanımını gerektirebiliyor. Yeni keşif, tiroid dokusunun da PTH üretebildiğini göstererek, bu tür komplikasyonların neden bazı hastalarda daha hafif seyrettiğini açıklayabilir. Ayrıca, tiroid bezinde bulunan bu hücrelerin varlığı, gelecekte paratiroid yetmezliği tedavisinde yeni hücre tabanlı terapilerin önünü açabilir.
Nasıl keşfedildi?
Ekip, tiroid bezinden alınan doku örneklerini detaylı olarak inceledi. Rutin patoloji incelemelerinde gözden kaçan bu hücreler, özel boyama yöntemleri ve moleküler analizler sayesinde tespit edildi. Hücrelerin PTH genini aktif olarak ifade ettiği ve hormonu hücre dışına salgıladığı gösterildi. Prof. Dr. Ayşan, “Bu hücreler, tiroid bezinin bilinen foliküler ve C hücrelerinden tamamen farklı. Yeni bir hücre tipiyle karşı karşıyayız. Bu, tıp eğitiminde revizyon gerektirecek bir bulgu” dedi. Çalışma, uluslararası hakemli dergilerde yayımlanarak bilim dünyasının değerlendirmesine sunuldu.
Uzmanlar ne diyor?
Konuyla ilgili görüşüne başvurduğumuz endokrinoloji uzmanı Doç. Dr. Selin Kaya, “Bu keşif, tiroid ve paratiroid fizyolojisini yeniden düşünmemiz gerektiğini gösteriyor. Ancak bulguların bağımsız çalışmalarla doğrulanması ve bu hücrelerin klinik öneminin netleşmesi için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var” ifadelerini kullandı. Keşfin, özellikle total tiroidektomi sonrası hastalarda parathormon düzeylerinin korunmasına yönelik yeni yaklaşımların geliştirilmesine katkı sağlayabileceği belirtiliyor.
Gelecek çalışmalar
Prof. Dr. Ayşan ve ekibi, şimdi bu hücrelerin embriyolojik kökenini ve tiroid hastalıklarındaki rolünü araştırmayı planlıyor. Özellikle tiroid nodülleri ve kanserlerinde bu hücrelerin davranışının incelenmesi, yeni tanı ve tedavi yöntemlerinin kapısını aralayabilir. Ayrıca, bu hücrelerin paratiroid bezlerine alternatif bir kaynak olarak kullanılıp kullanılamayacağı da merak konusu. Ekip, uluslararası iş birlikleriyle çalışmalarını genişletmeyi hedefliyor.
Bağlam: Tıpta dogma değişimleri
Tıp tarihi, uzun süre doğru kabul edilen bilgilerin yeni kanıtlarla değiştiği örneklerle dolu. Helikobakter pilori’nin ülser nedeni olduğunun keşfi, mide asidinin sindirimdeki rolüne dair yerleşik görüşleri sarsmıştı. Benzer şekilde, tiroid bezinde yeni bir hücre tipinin tanımlanması, sadece anatomiyi değil, aynı zamanda hastalıkların patogenezini de yeniden şekillendirebilir. Bu tür bulgular, tıp eğitiminin sürekli güncellenmesi gerektiğini bir kez daha hatırlatıyor. Ancak bilimsel ihtiyat, her yeni keşfin klinik pratiğe yansımadan önce çok sayıda doğrulama aşamasından geçmesini gerektirir. Bu keşfin de aynı titizlikle takip edilmesi, bilimsel topluluğun sorumluluğu.
