Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), görme engelli bir vatandaşın işe gidiş ve dönüşlerinde kullandığı güzergahta erişilebilirlik koşullarının sağlanmaması nedeniyle Eskişehir Büyükşehir Belediyesi ile Tepebaşı Belediyesine 50'şer bin lira idari para cezası verdi. Karar, engelli bireylerin kent yaşamına eşit katılımı konusunda önemli bir emsal oluşturdu. TİHEK'in bu yaptırımı, yerel yönetimlerin erişilebilirlik düzenlemelerine uyma yükümlülüğünü bir kez daha hatırlattı.
Görme Engelli Vatandaşın Başvurusu Sonuç Verdi
Edinilen bilgilere göre, Eskişehir'de yaşayan görme engelli bir kişi, her gün işine giderken kullandığı güzergahta yaya geçitleri, kaldırımlar ve diğer kentsel altyapının erişilebilir olmadığını belirterek TİHEK'e başvurdu. Başvuruda, söz konusu güzergahın görme engelliler için gerekli yönlendirici ve uyarıcı yüzeylerle donatılmadığı, yaya geçitlerinde sesli sinyalizasyon bulunmadığı ve kaldırımların fiziksel engeller içerdiği ifade edildi. TİHEK, yaptığı inceleme sonucunda her iki belediyenin de erişilebilirlik standartlarını sağlamadığını tespit etti.
Kurum, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi ve Tepebaşı Belediyesinin, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve ilgili yönetmelikler kapsamında yükümlülüklerini yerine getirmediği gerekçesiyle her birine ayrı ayrı 50 bin lira idari para cezası uygulanmasına karar verdi. Kararın gerekçesinde, erişilebilirliğin temel bir hak olduğu ve kamu kurumlarının bu konuda gerekli tedbirleri almakla yükümlü olduğu vurgulandı.
Erişilebilirlik Yükümlülüğü ve Yerel Yönetimlerin Sorumluluğu
Türkiye'de engelli bireylerin kentsel hizmetlere eşit erişimini güvence altına alan yasal çerçeve, 5378 sayılı Kanun ve BM Engelli Hakları Sözleşmesi'ne dayanıyor. Bu düzenlemeler, kamu binaları, yollar, yaya geçitleri ve toplu taşıma araçları dahil olmak üzere tüm kentsel alanların erişilebilir olmasını zorunlu kılıyor. Belediyeler, kendi sorumluluk alanlarındaki güzergahlarda bu standartları sağlamakla görevli. Ancak denetim eksikliği ve kaynak yetersizliği nedeniyle birçok şehirde erişilebilirlik düzenlemeleri kağıt üzerinde kalabiliyor.
TİHEK'in bu kararı, denetim mekanizmasının işlediğini gösterirken, diğer belediyeler için de uyarı niteliği taşıyor. Engelli hakları savunucuları, cezaların caydırıcı olması gerektiğini ve erişilebilirlik ihlallerinin sistematik olarak takip edilmesi gerektiğini belirtiyor. Eskişehir'deki bu dava, benzer mağduriyetler yaşayan diğer vatandaşlar için de başvuru yolunu güçlendirebilir.
Kentlerde Erişilebilirlik Ne Durumda?
Eskişehir, genel olarak engelli dostu kent imajına sahip olsa da, özellikle eski mahallelerde ve yoğun kullanılan güzergahlarda altyapı eksiklikleri bulunuyor. Tepebaşı ilçesi, kentin merkezi noktalarından biri olması nedeniyle bu tür sorunların sık yaşandığı bölgeler arasında. Uzmanlar, erişilebilirliğin sadece fiziksel düzenlemelerle sınırlı olmadığını, aynı zamanda bakım, onarım ve denetim süreçlerini de kapsadığını ifade ediyor. Belediyelerin, erişilebilirlik konusunda farkındalık eğitimleri düzenlemesi ve engelli bireylerin görüşlerini planlama süreçlerine dahil etmesi gerekiyor.
Öte yandan, TİHEK'in verdiği cezaların belediye bütçeleri üzerinde ne ölçüde etkili olacağı tartışma konusu. 50 bin liralık ceza, kurumsal bütçeler için görece küçük bir meblağ olarak değerlendirilebilir. Ancak asıl etki, kararın oluşturduğu içtihat ve kamuoyu baskısı olabilir. Engelli hakları alanında çalışan sivil toplum kuruluşları, bu kararın emsal teşkil etmesini ve benzer ihlallerin cezasız kalmamasını talep ediyor.
Belediyelerden Açıklama Bekleniyor
Kararın ardından Eskişehir Büyükşehir Belediyesi ve Tepebaşı Belediyesinden henüz resmi bir açıklama yapılmadı. Belediyelerin, cezayı ödemekle birlikte güzergahtaki eksiklikleri gidermek için harekete geçmesi bekleniyor. TİHEK kararları, idari yargı yoluna başvurularak temyiz edilebiliyor. Belediyelerin bu yola gidip gitmeyeceği ise önümüzdeki günlerde netlik kazanacak.
Sonuç olarak, TİHEK'in bu kararı, engelli bireylerin kent yaşamına tam katılımı için erişilebilirliğin vazgeçilmez olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Yerel yönetimlerin, yasal yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda idari yaptırımlarla karşılaşabileceği gösterildi. Ancak kalıcı çözüm için denetimlerin sürekli hale gelmesi ve erişilebilirlik kültürünün tüm kamu kurumlarında içselleştirilmesi gerekiyor.
